نویسنده احمد صبریان

نقد فیلم «بدون تاریخ بدون امضا»

منشر شده در روزنامه صبح امروز 7 اسفند 96

وحید جلیلوند با جدیدترین فیلمش «بدون تاریخ بدون امضا» در جشنواره فیلم فجر سال گذشته خوش درخشید و فیلمش جوایزی نیز دریافت کرد. این فیلم این روزها بر پرده های سینمای کشور و مشهد در حال نمایش عمومی است و اکران های مردمی آن در مشهد نیز دو روز پیش با حضور کارگردان و تهیه کننده اثر در سینماهای مشهد برگزار شد. وحید جلیلوندکارگردانو احسان علیخانی تهیه کننده فیلم همزمان با اکران مردمی فیلم که با استقبال گرم سینما دوستان مشهدی همراه بود،در پردیس های سینمایی هویزه؛آفریقا و اطلس مشهد حضور یافتند تا عالوه بر تماشای فیلم همراه با مخاطبان، پاسخگوی پرسش های تماشاگران، منتقدان و دوستداران این فیلم باشند. اثری که چندی پیش به باشگاه میلیاردری های سینمای ایران پیوست و استقبال از آن همچنان ادامه دارد تا اکران داغی را در گیشه های زمستان به نام خود رقم بزند.

 یک مواجهه درد سرساز

 امیر آقایی، هدیه تهرانی، نوید محمدزاده، سعید داخ، علیرضا استادی، زکیه بهبهانی، ماهان نصیری ندا و... گروه بازیگران فیلم «بدون تاریخ بدون امضا» هستند. درامی تلخ ِ که روایتگر کاوه نریمان یکی از پزشکان پزشکی قانونی است که در محل کارش با جسدی مواجه می شود که وی را پیش از این می شناخته است و این مواجهه برایش دردسر آفرین می شود و اتفاقاتی را برایش رقم می زند. وحید جلیلوند در جشنواره سی و سوم فجر با نخستین تجربه کارگردانی اش «چهارشنبه 19 اردیبهشت» حضور داشت. فیلمی که کیفیت استاندارد آن و نگاه هوشمندانه و جزیی نگر کارگردان در انتخاب و پرداخت مضمون، نگاه منتقدان و تماشاگران حرفه  ای سینما را به سمت جلیلوند کشاند تا مشتاقانه چشم انتظار تماشای فیلم دومش "بدون تاریخ بدون امضا "باشند.اثری که نه تنها در جشنواره فجر خوش درخشید بلکه تا کنون با حضور در جشنواره های جهانی موفق به کسب جوایز معتبری نیز شده است . وحید جلیلوند در «نبدون تاریخ بدون امضا» بار دیگر تسلط خود را بر مدیوم سینما تثبیت و خاطرنشان می کند که در مسیر رو به رشدی گام نهاده است. بی تردید فیلم نشان از پختگی کار گردان در زمینه کارگردانی، اجرا و فضا سازی دارد. وی این بار داستانش را ساختارمندتر و در بستری متفاوت تر روایت می کند. برخورد دو طبقه اجتماعی با شخصیت هایی متفاوت و تمرکز بر مفاهیمی چون وجدان شخصی و اجتماعی که از مضامین محوری فیلم هستند.

تلاش برای کشف حقیقت

 سکانس آغازین فیلم"بدون تاریخ بدون امضا" ، تصادف دکتر کاوه نریمان (امیر آقایی) با خانواده ای است که پشت یک موتور نشسته اند . نیش و کنایه های( موسی )نوید محمد زاده به دکتر، تنش های ناشی از اختالف طبقاتی را از همان نخست به فیلم تزریق می کند. مرگ فرزند موتور سوار نیز داستان را به مرحله دیگری می کشاند و مخاطب به سبب فضا سازی  های ملموس و باور پذیر با فیلم همراه می شود. بی تردید مولفه اصلی در پیشبرد داستان "بدون تاریخ بدون امضا"، شک و تردید در خصوص علت جان باختن کودک شکل می گیرد و کاوه نریمان برای اثبات مرگ کودک بر اثر مسمومیت غذایی و کشف حقیقت ماجرا تا سکانس پایانی فیلم تالش میکند. عذاب وجدان نریمان و تالش بیوقفه اش برای کشف حقیقت، خط روایی فیلم را شکل می دهد. ولی انگیزه های نریمان و رفتارهای تا حد زیادی غیرمنطقی و توجیه ناپذیر وی برای مخاطب ابهام برانگیز است. اخالق مدار بودن نریمان برخی پیگیری هایش را منطقی جلوه می دهد اما رفتارش از جایی که با مفاهیمی چون احساس مسئولیت و وظیفه شناسی گره می خورد به هیچ وجه توجیه پذیر نیست. زیرا به تدریج گرفتار نوعی عذاب وجدان می شود و دیگر دغدغه اش کشف حقیقت نیست بلکه قصد دارد گوش هایی از مسئولیت حادثه را بر عهده گیرد و سکانس پایانی فیلم نیز به همین موضوع تاکید می کند. بیشتر مدت زمان نیمه دوم "بدون تاریخ بدون امضا" که روایتگر زندگی موسی  نوید محمد زاده  و خانواده اش است بار احساسی اثر را به دوش میکشد. بحران دردناک و تاثیر گذار حاکم بر زندگی این خانواده کاستی های دراماتیک نیمه نخست فیلم را کمرنگ می سازد و مخاطب را به سبب آدمهای باور پذیر داستان و شخصیت پردازی های مناسب به خوبی با خود همراه میک ند

یک تسویه حساب شخصی

 فیلمنامه اثر جدید وحید جلیلوند نیز بحران شکل گرفته بر پایه شک و تردیدهایی است که به ایجاد فاجعه ای غیرمنطقی منجر می شود. وحید جلیلوند با بهره بردن درست از عنصر تعلیق حس کنجکاوی تماشاگر را بر میانگیزد و تماشاگر با شخصیت های داستانش همذات پنداری می کند. اگرچه در نیمه دوم "بدون تاریخ بدون امضا" عطش کشف حقیقت نزد دکتر نریمان به تدریج رنگ می بازد و بیشتر حکم یک تسویه حساب شخصی با خود را می یابد. چون به یکباره دچار فوران احساسات می شود و قصد دارد به هر نحوی فاجعه را به گردن بگیرد تا از این طریق وجدانش آرام گیرد. با توجه به رویکرد غیرمنطقی دکتر نریمان در مواجهه با ماجرای مرگ کودک، به نظر می رسد بهتر می بود که کارگردان در فیلم نامه دلیل بهتری برای رفتارهای عجیب دکتر نریمان به مخاطب ارائه می کرد تا تناقضات درباره او به حداقل ممکن برسد. بازی بسیار خوب نوید محمد زاده در نقش موسی از زیاده گویی مبراست و محمد زاده به خوبی توانسته است با پرهیز از تکرار مولفه های بازیاش در فیلم"ابد ویک روز" در نقش پدر درمانده ای فرو رود که از هر طرف تحت فشار است. بی شک بازی بسیار خوب نوید محمد زاده باعث شده تا برخی ضعف ها و کاستی های فیلم کمرنگ شود. بازی هدیه تهرانی و امیر آقایی در نقش دکتر نریمان به شرط آن که بتوان تناقضات شخصیت او را کنار گذاشت باور پذیر است! »بدون تاریخ، بدون امضاء « در بخش فیلمنامه و ً منطق روایی، مخصوصا در نیمه دوم به لکنت می افتد و پایان بندی ِ ِ باز به دلیل این که خود فیلم هم تکلیفش را با شخصیت اصلی داستانش نمی داند. منطقی است. شخصیتی فداکار که در نهایت دچار یک جنون برای فداکاری مفرط میشود؛ بی آن که منطق روایی خاصی برای این رفتار مشخص شده باشد و سرنخ هایی در طول داستان در اختیار مخاطب قرار گرفته باشد.