منتشر شده در روزنامه صبح امروز 20 فروردین 97

نویسنده:احمد صبریان

علی باقرلی متولد 1352 و دانش آموخته کاردانی علوم آزمایشگاهی است. سال ۷۷ به عضویت انجمن نمایش مشهد در آمد. در کارنامه حرفهای وی سابقه اجرا و بازیگری و گویندگی و دوبله در شبکه خراسان، اجرای برنامههای زنده تلویزیونی شب شرقی، شب چراغ و جنگ جوان از شبکه خراسان و بازی در پنج فیلم تلویزیونی به چشم می خورد. وی کار گویندگی را به طور حرفه ای از سال 84 در انجمن گویندگان جوان آغاز کرد. اجرای برنامه های تخصصی سینمایی در شبکه نمایش با برنامه سینما کلاسیک ، کارشناس برنامه جادوی صدا در سری اول،کارشناس دو برنامه تحت عنوان سینما و دوبله به عنوان در شبکه نمایش، کارشناسی آثار سینمایی، دوبلاژ برنامه تهران و شب در رادیو تهران و مدرس گویندگی از دیگر فعالیت های این هنرمند دوبلور و گوینده مشهدی است. در فرصتی که دست داد باعلی باقرلی درباره دوبله ایران و چند و چون دوبله آثار سینمایی و تلویزیونی گفت وگویی داشتم و او نیز در نهایت صمیمیت پاسخگویم بود.

 از نخستین تجربه دوبله تان بگویید

سال ۸۰ که وارد شبکه خراسان شدم برنامه ای تحت عنوان لحظه، به کارگردانی مهدی محمدی وتهیه کنندگی جمشید مجددی، در حال ساخت بود. در آن برنامه تستی از علاقه  مندان می گرفتند که من نیز جزو پذیرفته شدگان بودم. البته پیش از آن و در دوران تحصیل به طور جسته و گریخته در در جشن های دهه فجر مدرسه کار تئاتر انجام می دادم. سال ۸۰جنگ شبانه شب شرقی را برای شبکه خراسان کار کردیم. در این برنامه، بخش هایی از فیلم های سینمایی به طنز وبه لهجه مشهدی دوبله می شد که مخاطب بسیاری یافت. شهرت این برنامه به قدری فراگیر شد که در تهران و برخی شهرستان ها مخاطب داشت و حتی سی دی آن نیز بیرون آمده بود. من کار دوبله را از این برنامه شروع کردم ولی از سال ۸۴ ،به صورت جدی و حرفه ای وارد انجمن گویندگان جوان شدم و تا سال۸۸ با این انجمن همکاری داشتم.

علت دوبله بیش از حد فیلمهای چینی و کره ای در تلویزیون چیست و این روند را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

 سیاست پخش و دوبله این گونه فیلم ها به دهه 60 برمی گردد. آن زمان بسیاری از فیلم های آمریکایی، به لحاظ ممیزی در تلویزیون قابل پخش نبود. شبکه های مختلف سیما نیز برای تامین برنامه های خود، دوبله این گونه آثار را در دستور کار قرار دادند. البته این روند در سال های اخیر کمرنگ تر شده و شبکه نمایش پخش فیلم های کلاسیک و روز جهان را در دستور کار خود قرار داده است. بی شک کیفیت فیلمی که دوبله می شود برای گویندگان مهم است و هرچه به لحاظ ساختار غنی تر و واجد ارزش های سینمایی بیشتری باشد به لحاظ بازیگری، میزانسن و فضاسازی بر دوبلور و گوینده تاثیر مطلوبتری دارد. وقتی فیلم با گوینده ارتباط این چنینی برقرار نکند نتیجه هم مطلوب نخواهد بود. البته در این زمینه باید استثنائاتی را هم قایل شد. مثال سریال سالهای دور از خانه یا اوشین که در دهه ۶۰ مدیریت دوبلاژ آن را خانم ژاله علو برعهده داشتند. سریال جذابی که دوبله آن نیز برای گویندگان دلنشین بود و خیلی از دوبلور ها با این سریال معرفی شدند. مثل خانم مریم شیرزاد که نقش اول را می گفت یا سریال جواهری در قصر یانگوم.اگر چه حرف زدن به جای شخصیتهای کرهای و چینی و ژاپنی در برخی موارد پاسخ داده ولی بی تردید دوبله فیلم های کلاسیک و ساختارمند برای گویندگان و دوبلورها بهتر و مطلوبتر است.

وضعیت دوبله امروز را چگونه می بینید؟

وضعیت نابسامان دوبله امروز، باعث سرخوردگی نسل جوان علاقه مند به این هنرشده است و اکنون از طریق دیگری در پی پاسخگویی به نیاز خود هستند. این سرگشتگی باعث ایجاد نیروهای زیرزمینی دوبله شده است. متاسفانه صداهای ناب در عرصه دوبله از بین رفته وبسیاری از گویندگان نیز پیر شده اند. از آن جا که انجمن گویندگان نیزآنها را به گونه ای مناسب در بدنه اصلی خود جذب نکرده، جایگزینی هم برای آنها نیامده است. همین موضوع سبب شده است که بانک صدایی دوبله ایران، در ساختار اصلی اش به شدت دچار فقر شود. در نتیجه دیگر شاهد صداهای خوب و درجه یک در رده های مختلف سنی نیستیم و متاسفانه دوبله ایران افت کرده است.

در سالهای اخیر شمار چشمگیری از مراکز، به دوبله غیر قانونی فیلمهای خارجی و ایرانی مبادرت می‌کنند. این اقدام بر دوبله حرفه ای چه تاثیری میگذارد؟

وقتی نسل جوان، مشتاق و باانگیزه فضا رامناسب کار نمی بیند، میدان را برای فعالیت خود در عرصه دوبله از طرق دیگری پیگیری می کند. همین موضوع باعث شده است در سال های اخیر ،گروه های مختلف دوبله زیرزمینی به وجود آیند که متاسفانه گسترش یافته و تبعات فراوانی نیز به همراه داشته است. در چند سال اخیر شاهد خیل عظیمی از گروه های دوبله زیرزمینی هستیم. جوانان کم سن و سالی که با پررنگ شدن فناوری فیلم را دوبله و آن را به موسسه رسانه های تصویری ارائه می کنند. متاسفانه وزارت ارشاد و موسسه رسانه های تصویری، نیز وقتی گروهی یک فیلم را با قیمت کمتر دوبله می کند اهمیت چندانی به کیفیت نداده و ترجیح می دهند فیلم با همان کیفیت نازل اما قیمت کم، توسط این گروه ها دوبله شود. در حالی که باید بر این روند نظارت قانونی شود و گروه های کارکشته و قدر که کارنامه قابل دفاعی دارند،کارها را ارائه کنند. کارها باید درجه بندی کیفی شود تاهر گروه و تشکلی اجازه نداشته باشد به راحتی فیلم را دوبله کند. چون با این کار از شأن دوبله کاسته می شود و به این حرفه لطمه میخورد.

ازکارهایی که دوبله کردهاید کدام را بیشتر دوست دارید؟

در این ۱۳ سال به جای کاراکترهای 400-500 فیلم سینمایی، انیمیشن و مستند با ساختارها و زبان های مختلف، گویندگی و گاه مدیریت دوبالژ کرده ام. سخت است از میان آنها یک کار را انتخاب کنم ولی در میان آنها ،به چند نقش علاقه زیادی دارم. انیمیشن کبوتر بی باک  به جای کبوتری به نام باگزی  ، انیمیشن مربی اژدهای 2 به جای استویک ،انیمیشن بارنیاردا رئیس مزرعه به جای دو شخصیت جوجه خروس و یک گاو انیمیشن ریوی 1 و 2  به جای پدرو کبوتر کوچک تپل ، فیلم سالیبه جای تام هنکس ، سریال نابغه به جای جفری راش در نقش انیشتین، فیلمdrive Baby به جای کوین اسپیسی، فیلمجومانجی 2 به جای جک بلک ،فیلم هیچ چیز مگر دردسر و فیلم کوتاه 20 دقیقه ای آنها منفجر شدند از لورل و هاردی که در هر دو فیلم به یکی از آرزوهایم در دوبله رسیدم و این افتخار نصیبم شد که به جای اولیور هاردی صحبت کنم.

برای یک دوبلور دوبله یک اثر سینمایی با یک اثر پویانمایی چه تفاوتی دارد؟

 در دوبله انیمیشن آنچه اهمیت دارد مقوله تیپسازی و تیپ گویی است. یعنی گوینده باید یک صدای فانتزی ایجاد کند. صدایی که باید با ویژگی های فیزیکی شخصیت همخوان باشد.گوینده باید بر تار و پود حنجره اش تسلط و آگاهی بسیارداشته باشد .در دوبله انیمیشن با نت بالا و صدا سر و کار داریم .از آن جا که اغلب شخصیت های انیمیشن ها غلوآمیز هستند،گوینده باید با انرژی بالایی به جای آنها صحبت کند. چون انیمیشن برای رده سنی خردسالان ساخته می شود، گوینده باید کودک درون پویا و فعالی داشته باشد و او را در نقش گویی لحاظ کند. در حالی که در دوبله فیلم، گوینده کامال با ساختار رئال صدا و اغلب با نتهای پایین یا متوسط یا پایین سر و کار دارد و در نتهای چند گانه باید بتواند خیلی طبیعی و درونی صحبت کند. گویندهای که تیپ میگوید باید به آن اشراف کامل داشته باشد، راکورد را گم نکند و در حالت های مختلف بیس صدا را حفظ کند. ممکن است یک نفر رئال گوی خوبی باشد اما نتواند تیپ را به خوبی بگوید. البته انیمیشن هایی داریم که ساختار رئال دارند و شخصیت هایش انسان هستند همانند یکسری از کارهای میازاکی. در این گونه آثار دوبله تا حدی به کار رئال نزدیک میشود

چرا دوبلورها زیاد تمایل ندارند چهره شان برای مخاطب آشکار شود و کم تر ازدوبلورها تجلیل می شود؟

چون ما صدای گویندگان را روی چهره های دیگران می بینیم برای برخی این تصور پیش می آ ید که اگر چهره گوینده یا دوبلور دیده شود در ذهن مخاطب آن چهره تداعی شود و دیگر صدای گوینده را روی چهره ها و کاراکترهای دیگر نپذیرد. البته این قاعده کلی نیست و بیشتر برای گویندگانی با صدای خاص صدق می کند. کار گویندگی به گونها ی است که یک گوینده تیپ می گوید و صدایش را عوض می کند به گونه ای که برخی مخاطبان وی را نشناسند با این حال از قدیم رایج و مرسوم بود که چهره گوینده دیده نشود در حالی که اکنون دیگر این گونه نیست و شرایط تغییر کرده است. دوبله به نوعی صدابازیگری است یعنی دوبلور بایدصدابازیگر قدری باشد. افرادی در دوبله موفق هستند که پیشینه بازیگری در سینما و تئاتر داشته باشند. مثال آقای چنگیز جلیلوند، آقای ابوالحسن تهامی، مرحوم عزت ا... مقبلی، مرحوم منوچهر نوذری و....در دهه 60 آقای جلال مقامی مجری برنامه موفق و پر مخاطب دیدنی ها بودند. خیلی ها وقتی صدای ایشان را روی چهره بازیگران فیلم ها می شنیدند می گفتند این صدای آقای دیدنی هااست. این موضوع شاید به جهاتی نیز به کار گوینده لطمه وارد کند. در حالی که برخی گویندگان گاهی هم فیلمی بازی می کنند . ایرج طهماسب در فیلمراه دوم و چند سریال بازی کرد. استاد منوچهر اسماعیلی هم نیز در چند اثر سینمایی نقش آفرینی کرده است. ولی خیلی وقتها گوینده دوست ندارد دیده شود چون ممکن است صدایش لو برود و مخاطب پس از دیدن وی ،صدایش را روی چهره های دیگر نپذیرد. ولی در چند سال اخیردوبله توسط نسل جوان خیلی دیده می شود و مورد استقبال مخاطبان هم قرار می گیرد.بسیاری از برنامه های تلویزیون برای جذاب تر شدن و جذب مخاطب، گوینده ها ودوبلورها را میهمان برنامه شان می کنند نمونه بارزش هم برنامهه ای دورهمی مهران مدیری و خندوانه رامبد جوان است.گاهی نیز برخی شبکه های سیما از پشت صحنه فیلم های در حال دوبله گزارش تهیه و پخش می کنند. در دهه ۶۰ که دوران طلایی دوبله ایران بود دوبلورها زیاد مورد توجه قرار نمی گرفتند شاید به همین دلیل برخی شان گارد می گرفتندکه چرا به آنها پرداخته نمی شود. ولی در سال های اخیر گویندگان بسیار دیده می شوند. حتی سال گذشته بخشی از جشنواره فیلم فجر به نکوداشت مقام استاد منوچهر اسماعیلی اختصاص داشت. این نکته نشانگر این است که دوبله در سال های اخیر زیاد دیده شده است.

 صدای کدام استاد دوبله را بیشتر می پسندید و در کارتان ناثیر گذار بوده است؟

 انتخاب بسیار سخت است دوبله مثل ارکستر می ماند و هر صدای خوب و مناسبی سر جای خود از اهمیت زیاد و خاصی برخوردار است و دوبله نیازمند اغلب صداهای خوب و جذاب است. اگرچه انتخاب دشوار است اما اگر بخواهم و مجبور باشم یک نفر را نام ببرم من به شدت شیفته کار زنده یاد ایرج ناظریان هستم و سبک موضوع کار و جنس صدای بم مردانه ایشان را بسیار می پسندم و تاثیر بسیار زیادی بر من دارد. صدای ایشان علاوه بر این که صدای خوب، جذاب و دلنشین است و به نظر من حماسه است ایشان به لحاظ فنی و تکنیکی هم در دوبله یکی از اساتید بودند که توانمندی های فراوصفی را از خود در این قضیه نشان دادند و گوینده ای بود که فکر نکنم نظیرش در دوبله ایران پیدا شود. از بین خانمها هم صدای زنده یاد ژاله کاظمی که به حق لقب بانوی دوبله ایران برازنده ایشان است.

کمی از فعالیت های اخیرتان بگویید

دو کار بلند انیمیشن را برای شبکه پویا دوبله کردم که در ایام نوروز از شبکه پویا پخش شد. رودولف گربه سیاه و انیمیشن فاخر افسانه محافظ یا افسانه جغدها و به جای دو یا چند کاراکتر هم صحبت کردم. در برنامه تور بزرگ شبکه مستند شش سال است به جای شخصیت جرمی کالرکسون صحبت میکنم. از نقش هایی است که برایم خیلی دلپذیر است و آن را عاشقانه دوست دارم چون کاراکتری شوخ طبع و بازیگر بسیار قهاری است. با این که کار مستند است اما ساختار جذابی دارد