حاشیه نشینی سریالهای ماورایی و اظهارات متناقض
17/3/95
نویسنده : احمد صبریان
اوایل دهه 80 تا ابتدای دهه 90 بخش اعظمی از تولیدات مناسبتی تلویزیون به ویژه در ماه رمضان سریالهای ماورایی بود که مردم پیگیر پر و پا قرص آن هابودند . ولی با وجود تاثیر گذاری بسیار این گونه سریال ها بر مخاطبان به یک باره ساخت آثار ماورایی در تلویزیون رنگ باخت و چند سالی است دیگر چنین آثاری ساخته نمی شود . با وجوداستقبال خوب مخاطبان از سریال های ماورایی، حاشیه نشینی یا به عبارتی حذف ناگهانی و یک باره این گونه مجموعه های مناسبتی از فهرست تولیدات تلویزیون در چند سال اخیر تعجب بر انگیز است .
کلیدخوردن با «گمگشته»
آغازگر سریال های ماورایی«گمگشته» رامبد جوان بود و قاسم جعفری نیزباسریال «کمکم کن» روایتی از دوران برزخ انسان را به نمایش گذاشت. علیرضا افخمی هم وجود شیطان در کالبد جسمانی انسان را در«او یک فرشته بود» به مخاطبان نشان داد. حسین سهیلی زاده هم با«آخرین گناه» موضوع چشم برزخی را روی آنتن فرستاد. سیروس مقدم نیز درسریال «اغما» به حضور شیطان در ابعاد گوناگون پرداخت و «روز حسرت» را با موضوع برزخ روی آنتن برد . «ملکوت» محمدرضا آهنج هم با موضوع برزخ و روابط بین دنیای باقی و دنیای فانی پخش شد. جالب این که سال 90 که آخرین سال ساخت و پخش سریالهای ماورایی بودشبکه یک «سقوط یک فرشته» بهرام بهرامیان با موضوع شیطان، شبکه دو «سیامین روز» جواد افشار با موضوع برزخ و شبکه سه «پنج کیلومتر تا بهشت» علیرضا افخمی را با محوریت روح و دنیای برزخی به نمایش گذاشتند.
شانه خالی کردن مدیران ارشد تلویزیون از پاسخگویی به چالش ها
علیرضا افخمی کارگردان سریال «او یک فرشته بود» درخصوص کناره گیری یک باره سریال های ماورایی از آنتن رسانه ملی به فارس می گوید: مدیران ارشد تلویزیون از چالشهایی که پس از ساخت چنین سریالهایی با آن روبه رو میشدند، شانه خالی کردند. زمانی که میرباقری معاون سیما بود تبعات احتمالی حوزههای علمیه و نقد افرادی که خود را در این حوزه صاحب نظر میدانستند مدیریت می کرد اما پس از برکناری میرباقری و زمان دارابی وی به کلی عطای این موضوع را به لقایش بخشید و گفت اصلا سریالهای ماورایی نمیسازیم. افخمی تاکید می کند: پس از تولید سریال «پنج کیلومتر تا بهشت» تا الان هر طرحی در حوزه تولید سریالهای ماورایی ارائه کردم با مخالفت روبه رو شد و با صراحت اعلام کردند دوست ندارند چنین کارهایی بسازند.
بازخوردها و خط قرمزها
علیرضا کاظمی پور نویسنده سریالهای «او یک فرشته بود» و «کمکم کن» معتقد است مدیران از پخش سریالهای ماورایی بازخوردهایی گرفتند که آنها را محتاط کرد. وی اظهار می کند:« سریالهای مناسبتی جدا از ویژگیهای مثبت، پیامد هایی منفی در جامعه ایجاد میکند. مثل ظهور امام زادههای جعلی که چندی پیش مسئولان آمار آن را منتشر کردند.پس از پخش «او یک فرشته بود» موج انتشار کتابهایی درباره شیطان، اجنه و ... شدت پیدا کرد و عدهای از این سریال برای تشدید خرافهپرستی استفاده کردند. ما برای این که سریالی در این ژانر بسازیم، باید سوژهای را انتخاب کنیم که در معرض اتهام و تحریف عقاید اسلامی قرار نگیریم. باید مدام خط قرمزها را رعایت کنیم که تبلیغ خرافه پرستی نشود یا آیات قرآنی را نقض نکرده باشیم. وی کمرنگ شدن سریال های ماورایی را با مدیریت تلویزیون مرتبط می داند و می گوید: در این سال ها صدا و سیما مدیریت ثابتی نداشته است و همین موضوع باعث میشود ندانیم با کدام مدیر باید در ارتباط باشیم و حرف و دیدگاه کدامیک برایمان تایید شده است. نبود مدیریت ثابت یکی ازآفتهای تلویزیون بوده است.
پرهیز از ورطه تکرار
رضا جودی تهیه کننده سریال های«اغما» و «صاحبدلان »معتقد است سریال های ماورایی هیچ گاه به ورطه تکرار نخواهد افتاد و کمرنگ شدن یکباره ساخت و تولید سریال های مناسبتی را نتیجه سلیقه مدیریتی پس از میرباقری می داند. وی اظهار می کند: تولید این دست سریالها سفارش سازمان و مدیران بود و شاید با برگشت آقای میرباقری دوباره تولید سریالهای ماورایی از سر گرفته شود. ایشان تسلط خوبی روی موضوعات قرآنی دارندیادم است حین تولید سریال «اغما» همراه با ایشان به حوزه علمیه قم رفتیم و به خوبی پاسخ سوال همه طلاب را با بیان روایاتی دادند.
پس زدن بیننده با تکرار موضوعات
محمدرضا آهنج کارگردان سریال «ملکوت» بر این باور است که تولید سریال های ماورایی با موضوعیت ماه رمضان در مقطعی جواب داد و پرداختن بیش از حد جواب نمی دهد ، چراکه ما را به سمت تکرار نزدیکتر میکند.آهنج خاطر نشان می کندبحث مبدا و مقصد وجود انسان و دنیای ملکوت و ماورا مواردی بود که پس از پخش سریال «ملکوت» در باره آن ها به ما انتقاد شد که برای پاسخگویی به برخی پرسش ها به حوزه علمیه قم رفتیم . سوالها همان موضوعاتی بود که پیش ازتولید سریال «ملکوت»آن ها رامطرح کرده بودم ولی به آنها اهمیتی داده نشد. معتقدم در ساخت سریال های ماورایی باید جانب اعتدال را پیش برد. چون در این موارد آن قدر زیاده روی میشود که به تکرار میافتد و باعث میشود تا بیننده آن را پس بزند.
روزنه امید
در حالی که علیرضا افخمی هیچ اعتقادی به تکراری شدن سوژهها ندارد و معتقد است هر نوع تفکری با زاویه نگاه جدید و توسط هنرمندی جدید میتواند محصول کاملا جدید و بدیع در هر زمینهای را به وجود آوردعلیرضا کاظمی پور بر این باور است که سریالهای ماورایی به ورطه تکرار افتاده اند. رضا جودی بر این نظر است که این گونه آثار هیچگاه به ورطه تکرار نخواهد افتاد ولی آهنج معتقد است در ساخت سریال های ماورایی آن قدر زیاده روی میشود که به تکرار میافتد. از صحبت های متناقض این نویسندگان و کارگردانان نمی توان در خصوص استمرار ساخت این نوع سریال ها به پاسخ روشنی دست یافت. طبق اعلام رسمی صدا و سیما تعداد بینندههای سریال های مناسبتی رمضان در سال 84 بیش از 85 درصد بوده است. اما اکنون با توجه به گسترش روز افزون شبکه های ماهواره ای و تغییرذائقه مخاطب نمی توان به تکرار این موفقیت در جذب مخاطب با سریال های ماورایی امید داشت. در شرایطی که افخمی می گوید پس از برکناری میرباقری ،دارابی عطای سریالهای ماورایی را به لقایش بخشیده کاظمی پور معتقد است مدیران از پخش این سریالها بازخوردهایی گرفتند که آنها را محتاط کرده است و رضا جودی امیدوار است با بازگشت میرباقری دوباره تولید سریالهای ماورایی از سر گرفته شود. این در حالی است که مرتضی میرباقری در حکمی علیرضا برازش را به عنوان مدیر شبکه یک سیما منصوب کرد. به گزارش خبرآنلاین، علیرضا برازش پیش از این نیز مدیریت شبکه یک و دو سیما را برعهده داشته و زمان مدیریت در این شبکه ها به مفاهیم ماورایی علاقه خاصی داشته است. سریال های «اغما» و «او یک فرشته بود» در زمان مدیریت او ساخته شد.با توجه به این که خبر آنلاین از منصوب شدن علیرضا برازش به عنوان مدیر شبکه یک سیما خبر داده است و با در نظر گرفتن اظهارات متناقض کارگردانان و نویسندگان سریال های ماورایی اکنون این سوال پیش می آید که آیا می توان با انتصاب مدیر جدید که در کارنامه اش ساخت دو سریال ماورایی را دارد به این امید داشت که مجموعه های مناسبتی از حاشیه نشینی به در آیند؟
نوشتارهایی از سینما تئاتر و تلویزیون