گزارشی از نشست نقد و بررسی پرفروش ترین فیلم «هنر و تجربه»

احمد صبریان 

 در ادامه نشست‌های نقد و بررسی  فیلم های گروه «هنر و تجربه» در  مشهد، شامگاه شنبه پردیس سینمایی هویزه میزبان  یکی از فیلم های جنجال بر انگیز سینمای ایران بود. فیلمی که سال ۸۲ ساخته شد ولی اکنون پس از ۱۲ سال در گروه هنروتجربه اکران شده است . فیلم «خواب تلخ »که در بسیاری از سینماهای تهران برای آن سئانس فوق العاده در نظر گرفتند، تاکنون  پرفروش ترین فیلم گروه هنر و تجربه بوده است. فیلم داستان غسالی  را روایت می کند که در مواجهه با فرشته مرگ قرار می‌گیرد. امیر یوسفی کارگردان فیلم پس از نمایش آن در مشهد ، در جمع پر شور مخاطبان ، دانشجویان سینما و منتقدان در سالن حضور یافت تا پاسخگوی پرسش های تماشاگران باشد. استقبال از نمایش و نشست نقد و بررسی فیلم«خواب تلخ» متفاوت ترین نشست نقد و بررسی هنر و تجربه در مشهد بود زیرا بسیاری ایستاده یا نشسته بر پله های سالن فیلم راتماشا کردند . فاصله12 ساله تولید تا اکران ، داستان عجیب و غریب فیلم  و کنجکاوی تماشاگران سبب شد پس از نمایش فیلم تا آخرین لحظه در سالن بمانند تا  پاسخ هایشان را از کارگردان بگیرند. «خواب تلخ » برای مشهدی ها طعم شیرینی داشت و استقبال از این نشست نشان داد مشهدی ها  جزومخاطبان فرهیخته سینما و هواداران فیلم های خاص با مضامین متفاوت فرهنگی هستند.

می خواستند از ساخت فیلم  منصرف شوم
محسن امیر یوسفی با اشاره به این که پس از 12 سال از زمان ساخت، «خواب تلخ» هنوز هم  در جذب نظر مخاطبان موفق است اظهار داشت: راستش را بخواهید اینک پس از دوازده سال برای پاسخ به پرسش های شما باید فکر کنم. چون خودم الان یک تماشاگر شده‌ام. هنگامی که فیلم کوتاه «دست‌های سنگی» را می‌ساختم هیچ گاه فکر نمی‌کردم بخواهم با الهام از این فیلم کوتاه فیلم بلندی بسازم.  وی با بیان این که  در«خواب تلخ» داستان جدال پیرمردی با مرگ را روایت می‌کند تاکید  کرد: کارگردانان  اندکی درسینمای ایران علاقه مند تولید آثاری با سوژه‌های خاص هستندو سوژه  هایی چون «مرگ» کمتر مورد توجه آن ها قرار می‌گیرد.  چون بیشتر مردم از افرادی که شغل‌های خاص مانند مرده شویی دارند، تصوری اشتباه و غیر واقعی  دارند، فیلم سازان  نیز تمایل اندکی برای ساخت فیلم هایی با این موضوعات دارند زیرا گمان می کنند تماشاگران از این گونه آثار استقبال نمی کنند.  کارگردان «خواب تلخ» با اشاره به این که پیش از تولید «خواب تلخ»بسیاری از اطرافیان تلاش می‌کردند وی را از ساخت این اثر منصرف کنند یادآور شد: هیچ گاه فکر نمی‌کردم پس از 12سالی که از ساخت  «خواب تلخ» می‌گذرد فیلم با استقبال ویژه مردم مشهد مواجه شود که حتی از اصفهان نیز بیشتر بود. مشهدی ها برای «خواب تلخ» سنگ تمام گذاشتند و من از این استقبال هیجان زده شدم و بسیار خوشحالم.
وی با اشاره به این که در ساخت این اثر از طنز نیز بهره برده است، تصریح کرد: ساخت  فیلم برای مخاطبان خاص به  کارگردان انگیزه می‌دهد اما متأسفانه اکران فیلم را دچار محدودیت می‌کند . اگر گروه «هنر و تجربه» تشکیل نمی‌شد اکران «خواب تلخ» سرنوشت مشخصی نداشت.امیر یوسفی با بیان این که برای نگارش بخش های عمده ای از فیلمنامه «خواب تلخ» از مشورت بازیگران غیرحرفه‌ای و شناسایی کامل شخصیت‌ها  بهره برده است گفت همه دوست دارند مورد توجه قرار بگیرند و فیلمی بسازند که بترکاند. اما من در این فیلم به سراغ سوژه ای رفتم که آمادگی بیشتری برای ساختش داشتم.
کلاهی که سر سینما گذاشتند
کارگردان خواب تلخ در باره انگیزه ساخت این فیلم به ذکر خاطره ای پرداخت و گفت: پدرِ یکی از دوستانم فوت کرده بود  وفضایی مهیا شدکه به بهشت زهرا (س) برویم و شستن جنازه را از نزدیک ببینیم. من کمی اکراه داشتم و خیلی علاقه‌مند نبودم این مراسم رااز نزدیک ببینم. چون فکر می‌کردم فرد فوت شده رضایت ندارد این قدر حریمش شکسته شود و گروهی از آدم‌ها وی را در آن وضعیت ببینند. تا به خودم  جنبیدم دیدم در کنار جمعیت و در ازدحام نگاه‌های هیجان زده دیگران هستم. تنها فردی بودم که از جمعیت فاصله گرفتم چون این صحنه برایم صحنه جذابی نبود ولی مردمرده شوی توجه مرا جلب کرد. با خودم گفتم آیا می‌شود با این هیجان فیلمی ساخت؟ آن هم در مورد اتفاقی که روزی برای همه ما می‌افتد و جهان‌شمول است.
امیریوسفی در ادامه تاکید کرد: لفظ «مخاطب خاص» باعث شد سینمای ایران ضربه بخورد و کلاه بزرگی سرش برود. لفظ «مخاطب خاص» راآن قدر بسط دادند که پای پروانه نمایش چنین فیلم‌هایی در وزارت ارشاد نیزبه طور رسمی از لفظ« مخاطب خاص» استفاده کردند. عنوانی که فکر می‌کردند چقدر خوب و متفاوت است اما یعنی این که ۱۲سال صبر کنی تا گروهی به نام«هنر وتجربه» بیاید و این فیلم را اکران کند.
بازیگر نقش اصلی فیلم یک مرده شوی واقعی بود
کارگردان «خواب تلخ»  در باره بهره گرفتن از نابازیگر در این فیلم تصریح کرد:من همیشه با کلمه«نابازیگر» مشکل دارم چون فکر می‌کنم این پسوند«نا» معنای نتوانستن را متبادر می‌کند و شان بازیگران این سینما را پایین می‌آورد. آن‌ها بیشتر«بازیگران مستند یا غیر حرفه‌ای» هستند و امنیت شغلی هیچ گروهی را هم به خطر نمی‌اندازند. در طول این سال‌ها  در جشنواره ها و اکران های مختلف تماشاگران و منتقدان  درباره بازیگراصلی (اسفندیار) می گویند چقدر جلوی دوربین خوب  بازی کرده و چقدر واکنش‌هایش طبیعی و کنترل شده است. جنس" خواب تلخ" این گونه نبود که یک سوپراستار و بازیگر شناخته شده آن را بازی کند. ضمن این که بازیگر نقش اصلی این فیلم یک مرده شوی (غسال) واقعی بود. امیریوسفی گفت: این فیلم در باره  مقابله با مرگ و نپذیرفتن آن است و از نظر من جایی که شخصیت اصلی فیلم مرگ را می پذیرد فیلم تمام است ضمن این که خیلی هم به پایان های باز اعتقاد ندارم.وی افزود: برایم مهم این است که فیلم  « خواب تلخ»زنده ماند و به همگان ثابت شد یک فیلم را هرگز نمی توان کشت.