امیدوارم شرایطی فراهم شود، تا بتوانم کارگردانی یک تئاتر را برعهده بگیرم. «عبدالرضا کاهانی» که این روزها سرگرم آماده ساختن جدیدترین فیلم خود با نام «هیچ» می باشد، با اعلام این مطلب به خراسان گفت: اگرچه صحبت های قطعی برای حضور من در عرصه تئاتر نشده است، اما امیدوارم سال آینده، بتوانم نمایشی را کارگردانی کنم. کاهانی که سال گذشته با فیلم «بیست» در جشنواره فجر حضور داشت، درباره جدیدترین فیلم خود با عنوان «هیچ» اظهار داشت: تدوین این فیلم به پایان رسیده است و از چندی پیش «جهانگیر میرشکاری»، کار صداگذاری «هیچ» را آغاز کرده است.

 وی درباره حضور «هیچ» در جشنواره فجر امسال گفت: عجله ای برای اکران یا حضور این فیلم، در جشنواره فجر ندارم. زیرا تمام تلاش من این است که این فیلم با کیفیت مطلوب آماده نمایش شود. کاهانی که با فیلم «بیست»، جوایز مختلفی را از جشنواره های معتبر جهانی دریافت کرده است، افزود: من فارغ التحصیل تئاتر هستم. دوست دارم پس از چند تجربه سینمایی، به تئاتر روی آورم، تا روحیه ام تازه شود. چون به گمان من تئاتر همیشه حرف های تازه ای برای گفتن دارد. وی خاطرنشان ساخت: ایده ام برای حضور در تئاتر هنوز خام است. اما قصد نگارش یک متن نمایشی را دارم. کاهانی از «مهتاب کرامتی» به عنوان گزینه قطعی برای بازی در این نمایش نام برد. در فیلم «هیچ» عبدالرضا کاهانی بازیگرانی چون «پانته آ بهرام»، «باران کوثری»، «مرضیه برومند»، «مهدی هاشمی»، «احمد مهران فر»، «مهران احمدی»، «صابر ابر» و «نیره فراهانی» نقش آفرینی کرده اند.

فیلم «آدم» کاهانی با بازی مهتاب کرامتی و حامد بهداد، با وجود گذشت چند سال از ساخت و نمایش در جشنواره فجر، هنوز فرصت نمایش عمومی در سینماهای کشور را نیافته است.

پنجمین جشنواره فیلم دینی «رویش» که از نهم آذرماه جاری در مشهد آغاز به کار کرده است، عصر امروز با معرفی برگزیدگان بخش های مختلف به کار خود پایان می دهد. در مدت برگزاری این جشنواره دوستداران سینما، در سینما هویزه مشهد به تماشای آثار گوناگون از فیلم سازان مختلف نشستند.جلسات نقد و بررسی آثار حاضر در این جشنواره، نیز با حضور منتقدان، کارشناسان و علاقه مندان سینما، در ساعات پایانی روزهای برگزاری این جشنواره گرمی خاصی داشت. میزبانی جشنواره فیلم رویش در این چند روز، به مشهد رنگ و بویی دیگر داد. حضور سینماگران، برگزاری جلسات نمایش فیلم، نشست های نقد و بررسی آثار جشنواره و گردآمدن سینمادوستان مشهدی، به سرمای خزان -دست کم در عرصه سینما- کمتر مجال خودنمایی داد. در فرصتی که دست داد با «مجید مصلحی» دبیر جشنواره فیلم رویش، به گفت وگو نشستیم.وی که علاوه بر دبیری جشنواره رویش، مدیرکل امور استان ها و مجلس حوزه هنری هم هست در این گفت وگو در نهایت صداقت و صمیمیت پاسخ گوی پرسش هایمان شد که جای تشکر فراوان دارد.

 جناب مصلحی! فکر می کنید پس از گذشت پنج دوره، جشنواره فیلم رویش به اهدافی که مدنظر داشته دست یافته است؟

 به نظر من بین آن چه به عنوان اهداف این جشنواره تعریف کرده ایم و آن چه هست، فاصله زیادی وجود دارد.

برای رسیدن به این اهداف، به مدت زمان بیشتری نیاز است. اما جمع بندی ما از نتایج حاصله، حرکتی رو به جلو را نشان می دهد. بی تردید برای هر جشنواره موضوعی، شمار آثار ارسالی به دبیرخانه، نشانگر اعتماد فیلم سازان به آن رخداد سینمایی است. با توجه به این که در جشنواره امسال بخش های «ایده» و «کلیپ» را حذف کردیم احتمال می دادیم درخصوص تعداد آثار ارسال شده، کاهش آمار داشته باشیم. اما خوشبختانه در مقایسه با سال های گذشته و با توجه به شمار آثار ارسالی، می توان گفت امسال در اوج قله بوده ایم. در دوره های اول و دوم جشنواره رویش برداشت فیلم سازان از فیلم دینی، با اهداف جشنواره خیلی منافات داشت. در واقع تلقی فیلم سازان از فیلم دینی، پرداختن به نمادها و مناسک ظاهری دین بود. اما امسال این نگاه اصلاح شده است و دست کم در شصت درصد آثار ارسالی، فیلم سازان کمتر به مناسک و نمادهای ظاهری دین پرداخته اند.به گمان من این خود یک اتفاق مبارک و فرخنده است که ما را در رسیدن به اهداف جشنواره، امیدوارتر می سازد. همچنین درخصوص کیفیت آثار، امسال با رشد چشمگیری مواجه بودیم. در چهار دوره گذشته جشنواره، بالغ بر ۷۵ اثر به مرحله انتخاب راه می یافت. اما امسال هیئت های انتخاب و داوری اصرار داشتند که در گزینش آثار، سخت گیری بیشتری داشته باشیم. بدین معنا که تنها آثار قابل دفاع، به بخش مسابقه جشنواره معرفی شوند. به همین سبب امسال ما این تعداد را به ۴۴ فیلم کاهش دادیم. فیلم هایی که در این دوره از جشنواره، به نمایش گذاشته شدند، به مراتب از کیفیت بهتری برخوردار بودند. هم چنین در پنجمین دوره، گرایش تولیدات به سمت فیلم هایی که در مراکز استان ها ساخته می شوند، افزایش چشمگیری داشته است. بدین معنا که تولید آثار از تهران، به مراکز استان ها معطوف شده و حضور فیلم سازان مراکز استان در جشنواره چشمگیرتر است. اما با وجود این امتیازات و روند رضایت بخشی که در مقایسه با دوره های گذشته داشته ایم، هنوز هم تا رسیدن به اهداف متعالی این جشنواره، فاصله زیادی داریم. به گمان من چنان چه این جشنواره از یک نظام برنامه ریزی شده پیروی نکند، به مثابه یک «شو» یا «میتینگ» ساده است که با یک افتتاحیه آغاز می شود و با یک اختتامیه به پایان می رسد. ما اصرار داریم که جشنواره رویش، به حرکتی مستمر و جریان ساز تبدیل شود. چون متاسفانه ماهیت بیشتر جشنواره های کشور، بیشتر در حکم یک «شو» تعریف شده است. جشنواره باید ویترینی برای نمایش تولیدات و کارهایی باشد که طی یک سال انجام داده ایم. اگر این نگرش بر ماهیت جشنواره ها و نحوه برگزاری آن ها غالب شود و دستگاه های فرهنگی دست اندرکار و مسئولان جشنواره نیز در تربیت و پرورش این نگاه بکوشند، می توان به افق و چشم انداز آینده «رویش» امیدوار بود.

 شما خودتان به عنوان دبیر جشنواره، چه تعریفی از سینمای دینی دارید و این تعریف، تا چه اندازه در آثار جشنواره امسال نمود داشته است؟

 ببینید، درباره تعریف و ماهیت سینمای دینی، مناقشه بسیاری میان صاحب نظران، مسئولان و کارشناسان سینما وجود دارد. ما در جشنواره ۳ جلد کتاب چاپ کردیم که پیامد مناقشات موجود سال های اخیر، درباره تعریف سینمای دینی است. در این کتاب ها نقل قول ها، مقالات مختلف و تحلیل های گوناگون، درباره سینمای دینی گنجانده شده است. اگرچه شاید تناقض هایی آشکار هم در این نوشته ها به چشم بخورد. جدای از مناقشاتی که درباره تعریف سینمای دینی وجود دارد، ما تعریف ساده ای از فیلم دینی داریم. تعریفی که باید به دقت مورد پرداخت قرار گیرد تا بتوان به یک مانیفست واحد، از سینمای دینی رسید. به گمان من هر فیلمی که حاوی پیام ارزشی منطبق بر فطرت، اهداف والای انسانی و دستورات الهی باشد، یک اثر دینی است. با این تعریف ساده، می توان به بسیاری از اصول کلی درباره سینمای دینی دست یافت. بسیاری از آثاری که در جشنواره های مختلف دیگر هم پذیرفته شده و به نمایش درمی آیند، اگر با این تعریف همخوانی داشته باشند، می توانند در فهرست آثار جشنواره رویش هم جای گیرند.

 شماری از فیلم سازان حاضر در جشنواره رویش، از مقطعی بودن این رخداد ، استمرار نداشتن این جریان و اکران نشدن آثارشان گلایه مندند. آیا برای نمایش آثار حاضر در این رویداد سینمایی، پس از پایان جشنواره و در طول سال، برنامه خاصی هم در نظر گرفته اید؟

 مقطعی بودن و استمرار نداشتن این جریان ، فقط خاص جشنواره رویش نیست. چون در بیشتر جشنواره های موضوعی دیگر هم که در طول سال برگزار می شود، مشهود است. سالانه بیش از سه هزار فیلم کوتاه در کشور ساخته می شود که متولی خاصی هم ندارد. هیچ دستگاهی نیز عهده دار اکران این آثار نیست. همچنین جای خالی رسانه ملی، برای نمایش و پخش این آثار کاملا محسوس است. ما برای تولیدات انیمیشن شبکه ویدیویی داریم. اما در این میان جای شبکه ویدیویی فیلم کوتاه خالی است. جای جدول پخش و اکران فیلم های کوتاه، در سینماهای کشور خالی است. به نظر من درخواست فیلم سازان درخصوص اکران آثارشان مطالبه ای به حق است. البته ما تاکنون در حد بضاعت های موجودمان، پاسخگوی بخشی از این مطالبات بوده ایم. امسال برای نخستین بار آثار برگزیدگان پنج دوره جشنواره رویش را، در قالب یک بسته ویدیویی در اختیار دیگر فیلم سازان و شرکت کنندگان حاضر در این رخداد سینمایی قرار خواهیم داد.

به تازگی نیز درخصوص ایجاد شبکه ویدیویی فیلم کوتاه، با موسسه هنرهای تصویری حوزه هنری به تفاهم رسیده ایم. سال آینده پیگیر این موضوع خواهیم بود، تا این شبکه را راه اندازی کنیم. هم چنین در نظر داریم از سال آینده در تعدادی از سالن های سینما که از طریق حوزه هنری در اختیار داریم، پیش از نمایش فیلم های بلند، فیلم های کوتاه این جشنواره، را به نمایش بگذاریم. همچنین با رسانه ملی نیز هماهنگ کرده ایم که جدول خاصی برای پخش فیلم های کوتاه این جشنواره، در شبکه های اول و چهارم سیما در نظر گرفته شود.

 در سال های اخیر بسیاری از جشنواره های موضوعی کشور، تلاش در کسب وجهه بین المللی دارند. با توجه به اهمیت سینمای دینی، آیا شما هم برای بین المللی شدن جشنواره «رویش»، برنامه خاصی مدنظر دارید؟

ما قصد داریم جشنواره ای با تعاریف خودمان، برای جهان اسلام و کشورهای مسلمان منطقه داشته باشیم. پیش از برگزاری پنجمین دوره جشنواره رویش، در شورای سیاست گذاری هم به طور رسمی اعلام کردیم که جشنواره ششم فیلم رویش، به صورت بین المللی برگزار می شود. البته ابتدا با دعوت از کشورهای مسلمان منطقه آغاز می کنیم. سپس سال های آینده این روند را گسترش خواهیم داد. برای حضور این کشورها در جشنواره ششم نیز از طریق رایزن های فرهنگی اقدام خواهیم کرد. همچنین در آینده برنامه اکران فیلم های پنجمین جشنواره رویش را در ۱۲ کشور جهان خواهیم داشت. این اقدام، مقدمه ای برای فعال کردن بخش بین الملل ششمین دوره جشنواره رویش خواهد بود.

 برخی منتقدان بر این باورند که در بیشتر جلسات نقد و بررسی فیلم های حاضر در جشنواره رویش، جای کارشناسان صاحب نظر در عرصه سینما و دین و فیلم سازان صاحب نام خالی است. علت این غیبت را در چه می دانید؟

 من با این نظر موافق نیستم. چون دست کم یکی دو نفر از منتقدانی که در جلسات نقد و بررسی فیلم های جشنواره حضور داشتند، طلبه هایی هستند که لباس ندارند. اما فیلم کوتاه و سینما را می شناسند و در این زمینه تحصیلات دانشگاهی هم دارند. حتی یکی از این افراد، به عنوان مجری-کارشناس، در جلسات نقد و بررسی حضور داشت. از طرفی ما برای نخستین بار در کشور، در ترکیب هیئت داوران جشنواره رویش، از حضور دکتر صادقی به عنوان یک روحانی صاحب نام که تحصیلات دانشگاهی هم دارد بهره گرفته ایم. در حقیقت حضور ایشان در ترکیب هیئت داوران، نشانگر نوع نگاه و میزان حساسیت ما نسبت به آثاری است که به بخش مسابقه جشنواره راه یافته اند.

فکر نمی کنید جای نمایش فیلم های بلند، در برنامه های جنبی جشنواره رویش خالی است؟

 برخی جشنواره های موضوعی کشور، از جمله جشنواره فیلم کوثر و جشنواره امام رضا(ع)، در کنار نمایش فیلم های کوتاه اقدام به پخش و نمایش فیلم های بلند هم می کنند. اما هدف ما از برگزاری جشنواره رویش، کشف استعدادهای جدید و حمایت و تقویت این استعدادها، برای ورود به عرصه فیلم بلند است. بنابراین تلاش داریم توجه خود را، بیشتر به فیلم کوتاه معطوف کنیم و به کشف استعدادها بپردازیم. البته برای رسیدن به این هدف، باید برنامه ریزی داشته باشیم. جشنواره های موضوعی باید براساس یک نظام برنامه ریزی شده تنظیم شوند،نه‌ براساس حضور اشخاص و افراد. زیرا در این صورت با تغییر یا حذف افراد، به برنامه  ریزی ها و بنیان جشنواره لطمه نمی خورد.

یکی از نقاط ضعف جشنواره های موضوعی، مقطعی بودن آن هاست بدین معنا که با یک مراسم افتتاحیه، نمایش فیلم ها، برگزاری جلسات نقد و بررسی، اهدای جوایز و مراسم اختتامیه پرونده شان تا سال آینده بسته می شود. به همین سبب نمی توانند به یک حرکت جریان ساز بدل شوند. این طور نیست؟

 فکر می کنم در این مورد خاص، می توانم از جشنواره رویش دفاع کنم. چون این جشنواره مقطعی نیست. سال گذشته هم اعلام کردیم مراسم اختتامیه چهارمین جشنواره، آغاز پنجمین دوره است. امسال هم به طور قطع این موضوع را در مراسم اختتامیه اعلام خواهیم کرد. ما پیگیر یک سری اقدامات هستیم که بی شک، نتایج خوشایندی را هم در پی خواهند داشت. نخست این که استان های کشور را به پنج منطقه جغرافیایی تقسیم کرده ایم و هر شش استان را، در یک منطقه گنجانده ایم. بیشتر فیلم سازان جوان و مستعد این استان ها را، شناسایی کرده ایم. اساتید و کارشناسان مجرب سینما را نیز از تهران به این استان ها و مناطق اعزام کرده ایم. در این مناطق کارگاه های آموزشی در بخش های «مستند»، «داستانی» و «فیلم نامه» برگزار کردیم. حاصل این کارگاه ها نیز، شماری از فیلم هایی است که به جشنواره امسال ارائه شده است. نکته دیگر پژوهش هایی است که در این جشنواره صورت می گیرد. بر این اساس هر شخصی که به طور مستمر، پنج دوره به جشنواره رویش کار ارائه داده باشد، عضو «باشگاه رویش» شده و از امکانات این جشنواره بهره مند خواهد شد.

هم چنین برگزیدگان دوره های پیشین و امسال جشنواره رویش، مورد حمایت قرار می گیرند. بدین صورت که تولیدات آن ها برای دوره های بعدی جشنواره، از طرف دبیرخانه جشنواره حمایت می شود. این کارها همه در طول یک سال انجام می گیرد و محدود به یک مقطع خاصی نیست. کما این که ۱۲ نفر از برگزیدگان دوره های پیش رویش، امسال آثارشان را، با حمایت مادی جشنواره تولید کرده اند. ما تلاش داریم جشنواره رویش برای تبدیل به یک حرکت جریان ساز در بدنه سینمای ایران، به عدد و ارقام و ارائه بیلان کار وابسته نباشد. چون کار فرهنگی با این شیوه، راه به جایی نمی برد.

 مشهد به تازگی به عنوان پایتخت معنوی کشور نام گذاری شد. با توجه به این که جشنواره رویش، جشنواره ای با مضامین فیلم های دینی می باشد، می توان امیدوار بود که این جشنواره از توانمندی های مشهد، برای تبدیل شدن به قطب سینمای دینی کشور بهره گیرد؟

 قطعا همین گونه خواهد بود. اگرچه دبیرخانه دائمی رویش در تهران مستقر است اما مکان دائمی برگزاری جشنواره رویش، مطابق آیین نامه جشنواره، مشهد مقدس خواهد بود. بی تردید اگر قرار باشد پایگاهی برای فیلم کوتاه دینی و حتی سینمای دینی در نظر گرفت، «مشهد» به عنوان پایتخت معنوی ایران باید قطب سینمای دینی کشور باشد.

ما به شدت بر این عقیده ایم که مشهد بهترین قطبی است که به سبب وجود بارگاه ملکوتی امام رضا(ع)، می تواند حمایت های معنوی از جشنواره دینی رویش داشته باشد. به همین سبب هم بر آن هستیم تا این جشنواره، برای همیشه در مشهد برگزار شود. تمام تلاش ما هم این است که مشهد به عنوان قطب تولید و نمایش فیلم دینی در کشور شناخته شود. همان طور که کن یا هالیوود تعریفی برای خود دارند، ما هم وقتی مشهد را به عنوان پایتخت معنوی ایران و محل برگزاری دائمی جشنواره فیلم دینی رویش معرفی می  کنیم، باید پرچمدار سینما چه در تولید و چه در حمایت از آثار دینی باشد. من معتقدم ما دستگاه های مختلف فرهنگی و منابع مالی کافی داریم. اگر همین منابع موجود، مدیریت متمرکزی هم داشته باشند و با تعقل و تدبیر مدیریت شوند، می توانند ما را در رسیدن به اهداف مان کمک کنند. بی شک مشهد مقدس با توجه به توانمندی هایش و به عنوان پایتخت معنوی ایران، می تواند قطب سینمای دینی کشور باشد. البته تحقق این امر، بستگی به حمایت دستگاه های فرهنگی کشور دارد.

ابوالحسن داوودی کارگردان «زادبوم» با بیان این که این فیلم هنوز پروانه نمایش ندارد گفت: حاضرم سیمرغی که در جشنواره به این اثر تعلق گرفته را پس بدهم تا به جای آن فیلمم به نمایش عمومی درآید.به گزارش ایسنا، ابوالحسن داوودی با بیان این مطلب گفت: هنگامی که پذیرش و درک فیلم را در دانشجویان و نسل دانشگاهی می بینم، خستگی و گرفتاری فیلم از تنم درمی آید. البته گرفتاری های «زادبوم» هنوز به پایان نرسیده است و این فیلم هم چنان پروانه نمایش نگرفته است و احتمال دارد که هیچ گاه هم نگیرد.داوودی درباره دلایل اکران نشدن این اثر پاسخ داد: نگارش فیلم نامه این اثر سه سال پیش به پایان رسید و فیلم هم سال گذشته آماده بود. حال اگر همذات پنداری تاریخی یا اجتماعی درباره این اثر ایجاد شده است، مشکل بنده نیست.او افزود: همواره دوست داشته ام که از رشته تحصیلی ام در آثارم کمک بگیرم. من به شدت به سینمای اجتماعی گرایش دارم و اگر تعهدی احساس کنم، فکر می کنم که در این نوع سینما است که می تواند تحقق پیدا کند.

داوودی به کسب سیمرغ بهترین فیلم ملی جشنواره فجر اشاره کرد و گفت: امیدوارم به خاطر سیمرغ هم که شده این فیلم را به نمایش درآورند. حتی حاضرم سیمرغ را هم پس بدهم اما این فیلم اکران شود.این اثر هم دیدگاهی متفاوت ارائه کرده است که می توان آن را قبول یا رد کرد.داوودی در پاسخ به مطلبی که سینما را ترویج دهنده فرهنگ دانسته و بیان معضلات در سینما را موجب گسترش آن ها خوانده بود، عنوان کرد: اگر واقعا بدانم که فیلم ها باعث مشکلات جامعه می شود، حاضرم فیلم سازی را ترک کنم.

مونا زندی تاکید کرد به نمایش در نیامدن فیلمش «عصرجمعه»،او را از کار در سینما دلسرد نکرده است.

وی درباره این که چرا این فیلم تا به حال به نمایش عمومی در نیامده گفت: خودم هم دلیل آن را به درستی نمی‌دانم این فیلم هیچ مشکلی برای نمایش ندارد.مونا زندی در پاسخ به این سؤال که آیا از فیلم سازی دلسرد شده که به سراغ تلویزیون رفته گفت: به هیچ عنوان از ساخت فیلم سینمایی دلسرد نشده‌ام . به این خاطر ساخت سریال "خط روی خط" را شروع کردم که کار بسیار خوب و تاثیر‌گذاری است.

مژده شمسایی بازی در فیلم سینمایی "مقصد" به کارگردانی همسرش بهرام بیضایی را، منوط به موفقیت در تست بازیگری این فیلم دانست. بازیگر فیلم‌های "مسافران" و "سگ کشی" گفت: "مقصد" یکی از فیلم نامه‌هایی است که بهرام بیضایی برای ساخت آنها برنامه دارد و با تهیه‌کننده، برای ساخت آن به توافق اولیه رسیده است، اما به دلیل سفر

این تهیه‌کننده به خارج از کشور و بسته نشدن قرارداد ترجیح می‌دهم نام ایشان را مطرح نکنم.وی ادامه داد: با بازگشت تهیه‌کننده به ایران، برنامه‌ریزی برای تولید این فیلم سینمایی را شروع می‌کنیم. "مقصد" فیلمی با شخصیت‌های محدود است اما نگاه همیشگی بیضایی را می‌توان در آن دید.بازیگر فیلم "وقتی همه خوابیم" درباره حضورش در "مقصد" گفت: هیچ چیز قطعی نیست، بیضایی از همه بازیگران تست می‌گیرد و من هم مانند دیگران اگر گزینه ایشان باشم، باید تست ‌دهم و بعد مقابل دوربین می‌روم.مژده شمسایی همسر بهرام بیضایی در فیلم‌های سینمایی "مسافران"، "سگ‌ کشی" و "وقتی همه خوابیم" با این کارگردان همکاری کرد. "وقتی همه خوابیم" نوروز امسال روی پرده رفت و به تازگی وارد شبکه نمایش خانگی شده است. فیلم سینمایی "مقصد" به نویسندگی و کارگردانی بهرام بیضایی به تازگی پروانه ساخت دریافت کرد.

کار در تلویزیون را، به فعالیت در عرصه سینما ترجیح می دهم، چون انگیزه ای برای کار در سینما ندارم. تجربه این سال ها به من ثابت کرده است که سینمای ما چه در بخش تولید و چه توزیع و اکران، سیاست ها و چهارچوب های اصولی ندارد. «ایرج کریمی»، کارگردان سینما با بیان این مطلب و در گفت وگو با خراسان اظهار داشت: زمانی که فیلم تلویزیونی «روابط» به سبب وجود صحنه ای که مورد سلیقه مدیران نیست، به جای پخش از تلویزیون، در شبکه خانگی توزیع می شود متاسف می شوم. کارگردان «نسل جادویی» خاطرنشان ساخت: سینمای ما قانونمند نیست و من هم به سبب رعایت نکردن برخی اصول از سوی مسئولان، انگیزه لازم را برای کار در سینما ندارم.

کریمی در پاسخ به سوال خراسان درباره رویکرد فزاینده کارگردانان سینما به ساخت فیلم ها و سریال های تلویزیونی گفت: زمانی که ساختن فیلم در سینما، بیشتر مبتنی بر روابط و سوددهی بیشتر برای تهیه کننده است، کارگردانان نیز ترجیح می دهند به جای بی کار نشستن و تن ندادن به ساخت فیلم های سطحی و کلیشه ای، کارگردانی فیلم های تلویزیونی را برعهده گیرند. چون دست کم می دانند برای پرداخت حقوق شان، با آن ها قراردادی بسته می شود.کریمی که ساخت فیلم هایی چون «از کنار هم می گذریم»، «چند تار مو»، «باغ های کندلوس» و «نسل جادویی» را در پرونده کارگردانی خود به ثبت رسانده است، درباره به نمایش درنیامدن «نسل جادویی» به تهیه کنندگی «جهانگیر کوثری» که ۴ سال از ساخت آن می گذرد، اظهار داشت: بسیار علاقه مند بودم که این فیلم، در جشنواره فجر چند سال گذشته روی پرده رود. اما نه تنها این کار انجام نشد که وضعیت نمایش عمومی آن، متاسفانه هنوز نامشخص است. باید تهیه کننده درباره نمایش عمومی آن تصمیم نهایی را بگیرد. کریمی خاطرنشان ساخت: همین مسائل پشت پرده سینما که من هم زیاد در جریان آن نیستم، مرا نسبت به سینما دلسرد و انگیزه لازم را، برای کار در سینما از من سلب کرده است.

صبریان-مجموعه تلویزیونی «خداحافظ بچه ها»، در آخرین مراحل فنی قرار دارد و پس از پشت سر گذاشتن میکس صدا، آماده پخش می شود. «خسرو معصومی»، کارگردان سینما، با اعلام این خبر به خراسان گفت: کارگردانی بخش های نخست مجموعه «خداحافظ بچه ها» را به پایان رسانده ام و قرار است «پیمان یزدانیان»، موسیقی این مجموعه را بسازد. وی با اشاره به این که بخش های نخست این مجموعه آذرماه آماده پخش از سیما می شود، اظهار داشت: در صورت توافق سیمافیلم، پخش این مجموعه تلویزیونی تا بهمن ماه ادامه خواهد داشت. معصومی تصریح کرد: مجموعه «خداحافظ بچه ها» پیش از این «چهارسوق خاطره» نام داشت که فیلم نامه اولیه آن را، «فرهاد علیزاده آهی» نوشته و «محمد رضایی راد» بازنویسی آن را برعهده داشته است. وی افزود: داستان این مجموعه تلویزیونی، درباره سه دوست است که در دوران پیش و پس از انقلاب اسلامی، مسائل مختلفی را، تجربه می کنند.معصومی خاطرنشان ساخت: حسین محجوب، مریم کاظمی، هادی دیباچی، حمیدرضا افشار، ناصر آقایی و جمشید جهان زاده، از جمله بازیگران «خداحافظ بچه ها» هستند. معصومی با بیان این که این مجموعه تلویزیونی را در ادامه روند فیلم سازی اش در عرصه سینما، می سازد اضافه کرد: سعید کشفی، روح ا... مفیدی و احمد صالحی به ترتیب به عنوان تصویربردار، طراح گریم و صدابردار در ساخت «خداحافظ بچه ها»، با من همکاری دارند. خسرو معصومی که فیلم هایی چون «رسم عاشق کشی»، «جایی در دوردست»، «پر پرواز» و «دلباخته» را کارگردانی کرده است، فیلم فرهنگی و تحسین شده «باد در علفزار می پیچد» را آماده نمایش عمومی دارد که هنوز وضعیت اکران آن بلاتکلیف است

بسیار دوست داشتم که پس از هشت سال فیلم «هفت پرده» را مخاطبان سینما تماشا کنند، اما متاسفانه دیگر شرایط برای اکران عمومی آن فراهم نیست. «فرزاد موتمن» با بیان این مطلب به خراسان، اظهار داشت: من جزو کارگردانانی هستم که تمام تلاشم این بوده، تا فیلم های متفاوت و فرهنگی بسازم اما با توجه به شرایط موجود، هیچ امیدی به اکران فیلم «هفت پرده» ندارم. وی خاطرنشان ساخت: با آن که تهیه کننده در مورد نمایش عمومی این فیلم تصمیم می گیرد اما ترجیح می دهم پیش از آن که «هفت پرده»، وارد شبکه نمایش خانگی شود، بر پرده سینما جای گیرد. فرزاد موتمن که فیلم اکران نشده «جعبه موسیقی» را هم در کارنامه اش دارد، گفت: این فیلم هم قرار بود ماه گذشته اکران شود اما با توجه به التهاباتی که در جامعه به وجود آمد، ترجیح دادم این فیلم در زمان مناسب تری اکران شود. وی با اشاره به این که نه برای جشنواره ها و نه برای اکران فیلم می سازد، تصریح کرد: برای من مهم ساخت فیلم و بیان دغدغه های شخصی ام می باشد. موتمن با بیان این که جدیدترین فیلمش با عنوان «صداها»، از ۲۹ مهرماه جاری در سینماهای گروه فرهنگی به نمایش درمی آید، اضافه کرد: هرچند این فیلم اکران محدودی خواهد داشت اما به هر حال خوشحالم که در بهترین فصل، برای نمایش فیلم های جدی اکران می شود. فرزاد موتمن افزود: با درخشش گاه و بی گاه فیلم های فرهنگی و جدی در جشنواره های داخلی و خارجی، می توان آینده روشنی را برای سینمای ایران پیش بینی کرد. البته به این شرط که موانع موجود، برای دیده شدن این گونه آثار از بین برود. «فرزاد موتمن» که ساخت فیلم هایی چون «شب های روشن»، «باج خور»، «صداها» و «هفت پرده» را برعهده دارد، فیلم های «بیداری» و «اینک رستگاری» را نیز در نوبت نمایش دارد. وی هم اکنون درگیر پیش تولید جدیدترین فیلمش، با عنوان «مش ماشاءا...» است.

در حال حاضر سرگرم پیش تولید و فراهم کردن شرایط ساخت جدیدترین فیلمم، با نام «شطرنج» هستم. این فیلم را به تهیه کنندگی خودم و رسانه های تصویری، جلوی دوربین می برم. «ابوالفضل جلیلی» کارگردان صاحب سبک سینمای ایران ضمن اعلام این خبر به خراسان گفت: هم چنین در جشنواره بین المللی فیلم هند که از دوم تا دوازدهم آذرماه برگزار می شود، به عنوان داور بخش مسابقه حضور خواهم داشت.

 وی با بیان این که چندی پیش بزرگداشتی برای وی و تجلیل از فیلم «حافظ»اش، در جشنواره «ایزولا»ی اسلوونی برگزار شد، درباره وضعیت اکران فیلم هایش که هنوز فرصت نمایش عمومی نیافته اند، اظهار داشت: تاکنون به هر دری زده ام، نتوانسته ام شرایط نمایش فیلم هایم را در ایران فراهم کنم. با توجه به شرایط موجود سینمای ایران، دیگر انگیزه ای هم برای اکران فیلم هایم ندارم. جلیلی درباره تغییرات مدیریتی جدید، در عرصه سینمای ایران تصریح کرد: به نظر من با تعویض مدیریت ها در سینما، هیچ اتفاق تازه ای نمی افتد. بی شک با تغییر مستمر مدیران، سینمای ما به هیچ جا نمی رسد.جلیلی با اشاره به این که در سال های اخیر سینمای ایران هیچ حرف تازه ای برای گفتن نداشته است تاکید کرد: متاسفانه هر سال شاهد افت فیلم ها، به لحاظ مضمون و سوژه هستیم. این روند نیز جز کاهش مخاطبان، پیامد دیگری به همراه نداشته است. جلیلی در میان کارگردانان سینمای ایران به لحاظ اکران نشدن فیلم هایش، رکورددار است.وی ساخت فیلم های میلاد، بهار، گال، رقص خاک، دت یعنی دختر، یک داستان واقعی، دان، اپیزود کوتاه «سفارش»، دلبران، ابجد، گل یا پوچ و حافظ را، در کارنامه کارگردانی خود به ثبت رسانده است. تاکنون به جز فیلم «گال»، دیگر آثار وی هنوز رنگ پرده سینما را به خود ندیده است.

هفته گذشته مهدی کرم پور (رئیس شورای صنفی نمایش) اعلام کرد که نخستین مرحله از طرح جدید اکران فیلم های فرهنگی، با عنوان «نگاهی دیگر»، از ۲۹ مهرماه جاری آغاز خواهد شد.وی اظهار داشت که براساس این طرح، مجموعا ۴ فیلم به صورت اکران چرخشی، طبق اعلام برنامه شورای صنفی نمایش اکران خواهند شد. کرم پور هم چنین تصریح کرد که شورای صنفی نمایش، دست کم ۷۰ سئانس را، برای هر فیلم در نظر گرفته و زمان اکران فیلم های فرهنگی، به ۴ هفته افزایش یافته است. پس از اعلام این خبر شماری از تهیه کنندگان و کارگردانان سینما -به ویژه سینمای فرهنگی- با اظهارنظرهای متفاوت، نسبت به اجرای این طرح واکنش های مثبت و منفی نشان دادند. «خسرو معصومی» ازجمله کارگردانان صاحب نام و خوش قریحه سینمای ایران است. وی ساخت فیلم هایی چون «ملاقات»، «دوران سربی»، «آقای بخشدار»، «سفر شبانه»، «رسم عاشق کشی» و «جایی در دوردست» را، در کارنامه کارگردانی خود به ثبت رسانده است. وی از جمله فیلم سازانی است که دغدغه سینمای فرهنگی را دارد.معصومی که با فیلم تحسین شده و فرهنگی «باد در علفزار می پیچد» در جشنواره فیلم فجر چند سال گذشته حضور داشت، هنوز در انتظار اکران عمومی این فیلم به سر می برد. فیلمی که با وجود داشتن پروانه نمایش و به رغم کسب جوایز مختلف، هنوز موفق نشده است که رنگ پرده را ببیند. ارائه طرح جدید اکران فیلم های فرهنگی و واکنش سینماگران نسبت به این طرح، بهانه خوبی بود تا در فرصتی که دست داد با وی به گفت وگو بنشینیم و از چند و چون این طرح بگوییم و بشنویم. معصومی نیز در نهایت صمیمیت و صداقت، پاسخ گوی پرسش هایمان شد که جای تشکر فراوان دارد.

 جناب معصومی! بی تردید با اجرای طرح جدید اکران فیلم های فرهنگی، می توان چشم انداز روشنی را در عرصه سینمای فرهنگی پیش بینی کرد. شما هم به عنوان کارگردانی که بیشتر فیلم هایتان در فهرست آثار فرهنگی قرار می گیرد، باید نسبت به این موضوع خوش بین باشید.

** بی شک همین گونه است. من خودم بارها در گفت وگو با نشریات، خبرگزاری ها و در محافل سینمایی، به این نکته اشاره کرده ام که تنها راه برون رفت و گریز از بحران سطحی نگری در عرصه سینمای امروز، توجه بیشتر به سینمای فرهنگی است. چون در حقیقت بها دادن به این نوع سینما، احترام به شعور تماشاگر است. متاسفانه تاکنون حمایت از سینمای فرهنگی، فقط در حد حرف و شعار بوده است. در سی سال پس از انقلاب اسلامی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، توجه جدی به این بخش از سینما نداشته است. شما با یک بررسی اجمالی به این حقیقت تلخ می رسید که در حال حاضر، بیشتر فیلم های فرهنگی در دفاتر تولید فیلم یا استودیوها خوابیده و فرصت پخش و نمایش را، نیافته است. در حالی که برای حل این مسئله بارها راهکارهای مختلفی از سوی کارگردانان و تهیه کنندگان، ارائه شده است.

* چنین به نظر می رسد که امروزه با هجوم انبوه فیلم های سطحی به سالن های سینما، فرصت نمایش از فیلم های فرهنگی گرفته شده است. به عبارتی می توان به این نتیجه رسید که سیاست های سینمایی، همخوانی چندانی با اکران این گونه آثار ندارد.

دقیقا همین طور است که شما می گویید. با کمی دقت متوجه خواهید شد که این روزها متاسفانه یک فیلم سطحی، بی خاصیت و خنثی -که نمی خواهم نامی از آن بیاورم- روی پرده می آید، سالن های بسیاری را در اختیار می گیرد و البته فروش بالایی را هم نصیب گیشه خود می کند چون سلیقه سطحی مخاطب عام را نشانه گرفته و دریغ که نشانی از تفکر و اندیشه ورزی، در آن مشهود نیست.

در حالی که بسیاری از فیلم های ارزشمند ما، بیش از سه سال است که رنگ پرده را به خود ندیده اند. فیلم هایی که در قفسه آرشیوهای وزارت ارشاد، دارند خاک می خورند. به گمان من مسئولان و سیاست گذاران، با بی توجهی به سینمای فرهنگی و حمایت از آثار مبتذل، راه را برای ترویج سطحی نگری و تنزل سلیقه مخاطبان، هموار کرده اند.بی توجهی به سینمای فرهنگی نیز جز بازگشت فیلمفارسی بر پرده سینماهای کشور، پیامد دیگری ندارد، ادامه این سیاست یعنی تجلی دوباره «سینمای آبگوشتی». با توجه به شرایط موجود، تهیه کنندگان حاضرند روی هر فیلم سطحی و مبتذلی سرمایه گذاری کنند، اما به سمت سینمای فرهنگی نیایند.بی تردید اکران موفق آثار و فیلم های فرهنگی، در گرو حمایت مادی و معنوی دولت است. معاونت سینمایی باید به این بخش از سینما توجه جدی کرده و از سینماگرانی که قصد دارند فیلم های ارزشمند و ماندگار بسازند. حمایت کند. معاونت سینمایی باید وارد میدان شود و ضمن گفت وگو با سینماداران، آن ها را مجاب به اکران گسترده فیلم های فرهنگی کند. حمایت از سینمای فرهنگی، کار چندان دشواری هم نیست. می توان با اختصاص دادن شماری از سینماهایی که تحت نظر بنیاد سینمایی فارابی و وزارت ارشاد فعالیت می کنند، آن ها را وادار کرد که در کنار اکران فیلم های تجاری و سینمای بدنه، نمایش فیلم های فرهنگی را هم در دستور کار قرار دهند.

از سخنان شما می توان به این نتیجه رسید که اکران فیلم های فرهنگی، بدون حمایت و پشتیبانی دولت، محکوم به شکست است. به عبارتی باید از سوی دولت، تضمینی برای اکران مستمر این گونه فیلم ها وجود داشته باشد.

بله، کاملا با شما موافقم. به نظر من فیلم های فرهنگی که با بودجه و حمایت دولت ساخته می شوند، در بخش نمایش هم باید همراهی دولت را داشته باشند. صرفا انتخاب سینما یا نمایش چند هفته ای این فیلم ها، نمی تواند مشکل اکران فیلم های فرهنگی را حل کند. در

تمام جهان دولت برای نمایش این گونه فیلم ها، برنامه های حمایتی دارد. اما در طرح جدید اکران فیلم های فرهنگی، حتی شکل حمایت دولت از این گونه آثار مشخص نشده است. تا پیش از این که «شاه حسینی» به بنیاد سینمایی فارابی بیاید، همیشه فیلم هایی که مدیران وقت تشخیص می دادند، پروانه ساخت و نمایش می گرفتند و از آن ها حمایت مالی می شد. اما متاسفانه اکنون همان وام هم به کسانی اختصاص می یابد که از نظر آن ها فیلم ساز خودی، به حساب می آیند. اگر فیلم نامه ای در وزارت ارشاد تصویب می شود و در طول سال، بودجه ای هم به سینما اختصاص می یابد، وظیفه بنیاد فارابی هم این است که به آن فیلم -حتی اگر به سیاست های دولت هم انتقاد می کند- کمک مالی کند. نباید مسئولان و سیاست گذاران این گونه فکر کنند که کارگردان آن فیلم، دشمن دولت است. نباید با این نگرش فیلم سازان را طبقه بندی کرد. بهتر است مسئولان عینک بدبینی را از چشم خود بردارند. آن ها باید با این نگرش از فیلم ها حمایت کنند که اگر هم ساخته شد و به عنوان سفیر فرهنگی ایران در آن سوی مرزها، به نمایش درآمد باعث افتخار جمهوری اسلامی و در جهت تبلیغ اهداف فرهنگی انقلاب اسلامی خواهد بود. بی تردید تاکنون هیچ یک از فیلم های سینمای بدنه و تجاری، نتوانسته است اعتبار و افتخاری جهانی را برای ایران به همراه داشته باشد. بیشتر فیلم هایی که در آن ها مسائل فرهنگی و اجتماعی و موضوعات قابل تامل روز لحاظ و به تصویر کشیده شده است، در آن سوی مرزها، برای جمهوری اسلامی اعتبار کسب کرده و برای سینمای ایران، شخصیت آفرینی کرده اند.

 در سخنان تان به نقش معاونت سینمایی در اجرای این طرح اشاره کردید. انتصاب «جواد شمقدری» به سمت معاون سینمایی وزیر ارشاد، برخی واکنش های مثبت و منفی را از سوی سینماگران به همراه داشت. بد نیست نظر شما را هم در این باره جویا شوم.

 ببینید! من اکنون نمی توانم ارزیابی خاصی، درباره ایشان داشته باشم. من نظرم در مورد وی را، یک سال دیگر می توانم به شما بگویم. زیرا در طول این یک سال باید ببینیم شمقدری برای حل مشکلات انبوه فراروی سینمای کشور، چه عملکردی خواهد داشت. اگر وی به عنوان یک کارگردان سینما -که به خوبی با مشکلات ما آشناست- توانست سیاست هایی اتخاذ کند که سینما را از بحران کنونی نجات دهد، می توان به این انتخاب امیدوار بود. هنوز که شمقدری برنامه ای درخصوص سیاست هایش ارائه نکرده است. اما همگی ما سینماگران، امیدواریم که بتواند در جهت بهبود اوضاع و شرایط سینما، گامی تاثیرگذار بردارد. به عقیده من نباید در مورد ایشان پیش داوری کرد چون زمان همه چیز را مشخص می کند. زمانی که «آقای سجادپور» اعلام می کند که در دوران معاونت سینمایی جدید، هیچ سینماگری منع فعالیت نخواهد داشت، باید توجه کرد وی این سخن را، در مورد افراد لیست سیاه تلویزیون هم گفته است. کسانی که در جریان انتخابات اخیر، به نحوی ممنوع الفعالیت شده اند. ایشان ادعا می کنند که هیچ کس ممنوع نشده است. اما برخی از دوستان همکار ما که پای قرارداد ساخت سریال هایشان بودند، اکنون ممنوع الفعالیت شده اند. به نظر من اظهارنظرهای ایشان، بیشتر حکم تبلیغ را دارد. تجربه نشان داده هر مدیری که به میدان سینما می آید باز هم خودی و غیرخودی را در نظر می گیرد. در حالی که این خط کشی های سلیقه ای، به سود سینمای ایران نیست. ما همه ایرانی هستیم و تمام تلاش مان، برای اعتلای فرهنگ و سینماست.

 در طرح جدید اکران فیلم های فرهنگی، برخی فیلم هایی که دارای پروانه نمایش هستند، در زمره آثاری فهرست شده اند که در اولویت نمایش قرار دارند. بی تردید اختصاص چند سالن محدود آن هم در مدت زمان کوتاه، نمی تواند زمینه پویایی سینمای فرهنگی را فراهم نماید.

بله، اجرای این طرح نیازمند برنامه ریزی های طولانی مدت - دست کم یک ساله- است. به عنوان مثال فیلم خود من -«باد در علفزار می پیچد»- پروانه نمایش دارد و موفق به کسب جایزه نخست بخش بین الملل جشنواره فیلم فجر شده است. اما متاسفانه هنوز فرصت نمایش و اکران نیافته است. هر بار هم که برای اکران و پخش آن اقدام می کنم با این پاسخ مواجه می شوم که به این فیلم سالن نمی دهند و زمانی هم که علت را از تهیه کننده جویا می شوم می گوید: «مافیای سینما.»به گمان من فیلم های فرهنگی در طرح جدید، نیاز به تبلیغات گسترده و اکران طولانی مدت دارند. چون تنها از این طریق می توانند به مرور زمان، با مخاطب خود ارتباط برقرار نمایند. در اجرای موفق این طرح، تلویزیون هم باید کمک کند، دولت هم باید سوبسید دهد. نمی توان انتظار داشت که این طرح، بدون برنامه ریزی و بدون حمایت دولت محقق شده و راه به جایی ببرد. زیرا پیش از این نیز طرح اکران فیلم های فرهنگی، به شکل های مختلف اجرا شده اما متاسفانه در بیشتر موارد هم با شکست مواجه شده است. اگر واقعا قصد مسئولان و سیاست گذاران این است که سینما نابود شود، مطمئن باشید اتخاذ چنین تصمیم های مقطعی و سلیقه ای کارساز است.البته باید گفت شورای صنفی نمایش در تصمیم خود، برای اجرای طرح جدید اکران فیلم های فرهنگی، سینماهای خوبی را برای نمایش انتخاب کرده است. اما تنها انتخاب سینما یا نمایش این فیلم ها در طول چند هفته، نمی تواند مشکل اکران فیلم های فرهنگی را حل کند. به هر حال باید پذیرفت که مشکل نمایش این فیلم ها -حتی اگر لحن انتقادی هم داشته باشند- با اتخاذ سیاست های مقطعی و دوره ای حل نمی شود. اگر سینمای فرهنگی مورد توجه و احترام جدی قرار گیرد، بی شک می تواند نشان گر پیشینه ملی ما باشد.

«سعید ابراهیمی فر» کارگردان و بازیگر سینما گفت: در حال حاضر تمرکز خود را، روی ساخت تله فیلم هایم گذاشته ام و کاری به کار سینما ندارم.

«سعید ابراهیمی فر» درباره سینما و شرایط آن، خاطرنشان کرد: من کاری به کار سینما ندارم، چرا که اگر درباره سینما صحبت نکنم، خیلی بهتر است. اصلا مگر می شود درباره این سینما صحبتی کرد«سعید ابراهیمی فر» تاکنون فیلم های سینمایی «مواجهه»، «نار ونی» و «تک درخت ها» را ساخته، که فیلم های «مواجهه» و «تک درخت ها» هرگز به نمایش عمومی در نیامده است. حالا «ابراهیمی فر» به یکی از شاخص ترین کارگردانان تلویزیونی تبدیل شده که نزدیک به ۱۰تله فیلم را، جلوی دوربین برده است. او این روزها بیشتر وقت خود را صرف ساخت فیلم تلویزیونی می کند. او از فضای حاکم بر تولید و نمایش فیلم در سینمای ایران راضی نیست و از این که تله فیلم هایش در تلویزیون به نمایش درمی آید، راضی به نظر می رسد.

«عبدالرضا اکبری» بازیگر توانمند عرصه سینما و تلویزیون، نیاز چندانی به معرفی ندارد. وی متولد سال ۱۳۳۲ در کرمان است که تحصیلات مقدماتی خود را، در تهران سپری کرد. ۱۶ ساله بود که جذب کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان شد و به همراه دوستانش، گروه تئاتری «نجف آباد» را تاسیس کرد. سال ۱۳۶۰ به تلویزیون آمد و با بازی در چند تله تئاتر، مسیر خود را برای ورود به سینما هموار کرد. وی سال ۱۳۶۳ با بازی در فیلم «دوله تو» ساخته «رحیم رحیمی پور»، سینما را تجربه کرد. عبدالرضا اکبری امروز چهره سرشناسی است که در کارنامه بازیگری اش، همکاری با کارگردانان صاحب نام سینما را به ثبت رسانده است. بازی در فیلم های «کانی مانگا» ساخته زنده یاد «سیف ا... داد»، آخرین پرواز (احمدرضا درویش)، پناهنده (زنده یاد رسول ملاقلی پور)، دختری با کفش های کتانی (رسول صدرعاملی)، روز شیطان (بهروز افخمی)، ابجد (ابوالفضل جلیلی)، بی پناه (علیرضا داوودنژاد)، سرعت (محمدحسین لطیفی)، ساغر (سیروس الوند)، تو آزادی (محمدعلی طالبی) و... از جمله آثاری است که وی در آن ها به ایفای نقش پرداخته است. عبدالرضا اکبری در تلویزیون نیز از بازیگران پرکار می باشد. بازی در مجموعه های تلویزیونی «باغ گیلاس»، «شاهد عینی»، «پای پیاده»، «تولدی دیگر»، «پرواز در حباب»، «روزهای انتظار»، «اغماء»، «مار و پله»، «پس از سال ها»، «مسافر زمان» و... گواه این ادعاست. نام عبدالرضا اکبری هنگامی که «بهروز افخمی» در جریان ساخت فیلم «فرزند صبح» وی را برای ایفای نقش امام خمینی(ره) انتخاب کرد، یک باره بر سر زبان ها افتاد. فیلمی که پس از فراز و نشیب بسیار در مراحل تولید و ساخت، بخشی از زندگی امام خمینی(ره) را به تصویر کشیده است. حضور کم رنگ عبدالرضا اکبری در عرصه سینما و تلویزیون در سال های اخیر، بهانه گفت وگویی شد. وی از «سینما»، «فرزند صبح»، «تلویزیون» و «فعالیت های جدیدش» برایمان گفت و در نهایت صمیمیت، پاسخ گوی پرسش هایمان شد که جای تشکر فراوان دارد.

* بیشتر تماشاگران سینما و بینندگان تلویزیون، شما را به عنوان بازیگری پرکار می شناسند. اما مدتی است که در عرصه سینما و تلویزیون حضور کم رنگی دارید.

** بله، حق با شماست. متاسفانه بیشتر آثار سینمای امروز برای گیشه ساخته می شود و موضوعات و مضامین آن ها سطحی است. به دلیل وجود فیلم نامه های ضعیف و متوسط و ساخت آثار به اصطلاح جوان پسند و گیشه ای، ترجیح دادم برای مدتی از سینما فاصله بگیرم. در تلویزیون هم باید کار خوبی پیشنهاد شود، تا آن را بپذیرم. کاری که حرفی برای گفتن داشته باشد. به گمان من در سال های اخیر، مجموعه های تلویزیونی هم ساختار چندان منسجم و محکمی نداشته است. از آن جا که مخاطب برایم اهمیت فراوان دارد، سعی دارم با دقت و وسواس بیشتری، کارهای پیشنهادی را انتخاب کنم.

* شما تاکنون در سریال های متفاوت مناسبتی، ایفای نقش داشته اید. روند ساخت این گونه کارها را چگونه ارزیابی می کنید؟

** تجربه نشان داده است بسیاری از کارهایی که برای پخش در ایام خاصی ازجمله ماه رمضان ساخته می شود، مخاطبان زیادی دارد و بینندگان با آن ها ارتباط خوبی برقرار می کنند. امسال فرصتی فراهم نشد که در سریال های مناسبتی، حضور داشته باشم. گمان می کنم اگر از سوی مدیران و برنامه سازان، سیاست های از پیش تعیین شده ای برای ساخت این کارها در نظر گرفته شود، مجموعه های خوب، قوی و پرمخاطبی، برای پخش در مناسبت های مختلف ساخته خواهد شد.

* یکی از نقاط عطف پرونده بازیگری شما ایفای نقش امام خمینی(ره) در فیلم «فرزند صبح» به کارگردانی «بهروز افخمی» است. نقشی که بسیاری از تماشاگران، منتقدان و مردم در انتظار تماشای آن لحظه شماری می کنند. نظر خودتان درباره این نقش چیست؟

** بازی در نقش یک شخصیت بزرگ، جهانی و شناخته شده برایم بسیار خطیر، دشوار و سنگین بود. به ویژه آن که از همان نخست حساسیت زیادی، نسبت به ایفای این نقش وجود داشت. نقشی خاص که با توجه به شناخت اقشار مختلف مردم جهان از این شخصیت بزرگ، می بایست به گونه ای دقیق و موشکافانه اجرا می شد. با تلاش تمامی دوستان و عوامل دست اندرکار فیلم «فرزند صبح» فکر می کنم توانسته ام این مسئولیت بزرگ و خطیر را، در حد توان به انجام برسانم. اگر هم موفقیتی در ایفای این نقش داشته ام، آن را مدیون راهنمایی های جناب افخمی و دیگر عوامل تولید «فرزند صبح» می دانم.

* خودتان جایگاه این نقش را، در کارنامه بازیگری تان چگونه می بینید؟

** من هرگز در خود این توان را نمی دیدم که بتوانم ایفاگر نقش شخصیت بزرگی چون امام(ره) باشم. اما اغراق نیست اگر بگویم بازی در این نقش برایم سعادتی باورنکردنی است. من این نقش را یک کار به یادماندنی و برگ برنده کارنامه بازیگری ام می دانم. البته نخست قرار بود نقش دیگری به من واگذار شود، اما پس از مشورت هایی، تصمیم بر آن شد که من ایفاگر نقش امام(ره) باشم. با گریم خوب و باورپذیر «سعید ملکان»، به این شخصیت نزدیک شدم. تا حد امکان فیلم های بسیاری از ایشان دیدم، تا بتوانم از پس ایفای این نقش دشوار برآیم. من علاوه بر «فرزند صبح» در فیلم «۱۱ دقیقه و سی ثانیه» به کارگردانی بهروز افخمی و «میهمان حبیب خداست» ساخته حسین قاسمی جامی که محوریت آن ها شخصیت امام خمینی(ره) است نیز بازی کرده ام.

* در جایی خوانده بودم که گفته بودید، بازیگری را از روی عادت انجام می دهید. یعنی به حرفه تان علاقه مند نیستید؟

** چرا؛ اما الان هم می گویم که بازیگری برایم نوعی عادت است و از طریق این حرفه زندگی ام، تامین می شود. پیشتر با نوعی شیفتگی خاص، علاقه، جدیت و با نگاهی آرمانی پی گیر بازیگری بودم. البته اکنون هم، چنان چه متن خوب و گروه حرفه ای وجود داشته باشد، انگیزه ام برای کار بیشتر است. به باور من نباید نسبت به هر کاری -ازجمله بازیگری- بی توجه بود. من به عنوان بازیگر باید مراقب جایگاهی باشم که آن را، پس از سال ها تلاش و کوشش به دست آورده ام.

* چه شد که برای ایفای این نقش مهم در «فرزند صبح» انتخاب شدید؟

** بیشتر به دلیل شناختی بود که «بهروز افخمی» و من، از یکدیگر داشتیم. چون پیش از آن با یکدیگر کار کرده بودیم. البته به جز من، یکی دو نفر دیگر نیز نامزد ایفای این نقش بودند. اما پس از انجام تست و به یک سری دلایل، من انتخاب شدم. «شانس» و «قسمت» هم در این انتخاب، بی تاثیر نبود.

* در کارنامه بازیگری تان فراز و نشیب زیادی، در ایفای نقش های مختلف دیده می شود. آیا برای رسیدن به نقش های تان، شگرد خاصی دارید؟

** ببینید! یک سری دیده ها، شنیده ها و تجربیات مجموعه ای ایجاد می کند که بازیگر براساس آن ها، می تواند نقش مورد نظرش را پایه ریزی کند. من شگرد ویژه ای، برای نزدیک شدن به نقش ندارم. فقط تلاش می کنم آن قدر به نقش نزدیک شوم، تا در یک نقطه خاص به هم برسیم. در بیان دیالوگ ها یا طرز نگاهم نیز به گونه ای عمل می کنم که ساختگی و تصنعی به نظر نرسد.

* حضور پررنگ ترتان در رسانه تلویزیون -صرف نظر از چند سال اخیر- گویای این است که به فعالیت در تلویزیون بیشتر از کار در سینما علاقه دارید.

** نه، برای من بازی در سینما و تلویزیون فرقی نمی کند. اتفاقا از بازی در هر دو رسانه، استقبال می کنم. البته با توجه به این که تلویزیون مخاطب بیشتری دارد، اغلب بازیگران در تلویزیون فعالیت بیشتری دارند. اما اگر کار خوبی در سینما پیشنهاد شود با وجود مخاطب کمتر باز هم آن را ترجیح می دهم چون بازی در سینما هدفمندتر است. اگرچه تلویزیون از آن جهت که ارتباط نزدیک تری با مردم دارد، میزان تاثیرگذاری اش بیشتر است، اما بی شک انتخاب هر بازیگری در وهله نخست سینماست.

* یکی از باورپذیرترین نقش هایتان را در فیلم «اخراجی ها» ایفا کرده اید. خودتان قبول دارید؟

** بله. بیشتر منتقدان هم در نوشته ها و نقدهایشان برای این فیلم، به نکته ای که شما می گویید اشاره کردند. شخصیت سرهنگ «اخراجی ها» را، بارها و بارها تجربه کرده بودم. البته منظورم نقش سرهنگ این فیلم نیست بلکه منظورم این است که آدم ها و تیپ هایی این چنینی را بسیار دیده بودم و با روحیات آن ها آشنایی داشتم. به همین سبب با این که این نقش در یک چارچوب محدودی حرکت می کرد، تلاش کردم تا همان افرادی را که دیده بودم و نسبت به رفتار و کنش های آنان، آموخته هایی داشتم، در قالب این نقش زنده کنم.

* گویا پس از پایان ماه مبارک رمضان، قرار است مجموعه تلویزیونی «دلنوازان» با بازی شما، از شبکه سوم پخش شود.

** بله. کارگردانی مجموعه تلویزیونی «دلنوازان» را، «حسین سهیلی زاده» برعهده داشته است. تهیه کنندگان آن هم «ایرج محمدی» و «مهران مهام» هستند. گمان می کنم این سریال نیز همانند دو مجموعه قبلی آن ها (نرگس و ترانه مادری) اثری پرمخاطب باشد چون با نگاهی به مسائل روز جامعه ساخته شده است. مسائل گوناگونی چون، «جوانان»، «ازدواج»، «مشارکت» و... در این سریال، دستمایه کار قرار گرفته است. خانم ها فریبا کوثری، فریده صابری، زهره فکورصبور، سحر قریشی و آقایان پرویز فلاحتی، شاهرخ استخری، محمد حاتمی و سیاوش خیرابی، از جمله بازیگران «دلنوازان» هستند که در کنار آن ها به ایفای نقش پرداخته ام. البته نقش من در قسمت های نخست این سریال کمی با راز و رمز و ابهام همراه است. اما در طول داستان مخاطب با آن همراه می شود. به نظر خودم نقش متفاوتی است که تلاش کردم آن را به گونه ای باورپذیر ایفا کنم.

* در مجموعه تلویزیونی «پس از سال ها» که چندی پیش پخش آن به پایان رسید، بازی تحسین برانگیزی از خود ارائه دادید. این گونه به نظر می رسید که نقش خیلی جذبتان کرده است.

** دقیقا همین طور است. امروزه برخی نقش ها روی کاغذ به لحاظ ویژگی های اخلاقی، رفتاری و گفتاری صددرصد مثبت هستند. اما در طول کار، نقش هایی بی تحرک، خنثی و مرده به نظر می رسند. نقش هایی که تاثیرگذار نیستند و فقط محوریت داستان را برعهده دارند. به عبارتی «به سادگی» تعریف می شوند. من این گونه نقش ها را، در کارنامه ام داشتم. اما برخی نقش ها هم هستند که با وجود خاکستری بودنشان برای بازیگر فرصت تحرک و مانور بسیاری فراهم می کنند. اوج و فرود پنهان در این نقش ها، بازیگر را به چالش می خواند. بی تردید بازی کردن در این گونه نقش ها، انرژی بیشتری از بازیگر می طلبد. نقش «بهمن بردبار» در مجموعه «پس از سال ها» که من ایفاگر آن بودم، از این گونه نقش ها بود. تنش ها، پیچیدگی ها و اوج و فرودهای این نقش، نیروی بسیاری از من گرفت. نقش های یکنواخت خسته ام می کند. به همین سبب در انتخاب نقش به طول و حجم آن ها اهمیتی نمی دهم. ارزش های نهفته در نقش -حتی اگر کوتاه هم باشد- برایم مهم تر است.

* از کارهای جدیدتان بگویید.

** فعلا مشغول مطالعه چند فیلم نامه هستم. مجموعه های تلویزیونی «دلنوازان» به کارگردانی حسین سهیلی زاده، «روزها و رازها» ساخته فریدون خسروی ، «خونمردگی» به کارگردانی جواد مزدآبادی و فیلم تلویزیونی «میهمان حبیب خداست» را آماده پخش از تلویزیون دارم. از طرفی قرار است در فیلم تلویزیونی «نود دقیقه» به کارگردانی «محسن یوسفی» هم بازی کنم. «عملیات ۱۲۵» به کارگردانی «محمدرضا آهنج» هم مراحل پایانی تولید را برای پخش پشت سر می گذارد. در سینما هم فیلم «فرزند صبح» را آماده نمایش عمومی دارم که هنوز تاریخ قطعی اکران آن مشخص نشده است.

«عباس رافعی» از جمله کارگردانان توانمند و مستعد سینمای ایران است که کارنامه سینمایی اش، بیش از آن که نشانگر سیاهه فیلم سازی اش باشد، حکایت از دغدغه های وی برای بازتاب مسائل و معضلات اجتماعی دارد. رافعی سینما را با ساخت فیلم «راز مینا» با بازی «لعیا زنگنه» آغاز کرد. اثری که در زمان خود به یکی از پرفروش های سینما تبدیل شد. «آیه های زمینی»، «راه طی شده» و «آفتاب بر همه یکسان می تابد» با بازی «مریلا زارعی» و «لاله اسکندری»، از دیگر آثار خوش ساخت وی است.

«آفتاب بر همه یکسان می تابد» که با نام «مسیر سبز» از یکی از شبکه های تلویزیونی پخش شد، پس از نمایش در جشنواره فیلم فجر مورد توجه جدی منتقدان و تماشاگران قرار گرفت. «پروانه» دیگر فیلم وی نیز با بازی «شقایق فراهانی» و «فریبرز عرب نیا»، با حضور در جشنواره های معتبر خارجی، موفقیت هایی چند را نصیب خود کرد و جایزه بهترین بازیگر زن را، برای «شقایق فراهانی» به همراه آورد. رافعی فیلم های «کیمیا و خاک» با بازی حامد بهداد، حسین یاری و آزیتا حاجیان با موضوع انقلاب اسلامی و «تولدی دیگر» درباره جنگ ۳۳ روزه لبنان را در نوبت نمایش و فیلم «روز داوری» را با مضمون فلسطین در مراحل پایانی ساخت دارد. در گفت وگویی که با وی داشتیم از سینما، سیاست گذاری های سینمایی و اوضاع و شرایط سینمای امروز سخن گفت و در نهایت صمیمیت، هم کلام مان شد که جای تشکر بسیار دارد.

 جناب رافعی انگار قرار نیست «تولدی دیگر» را روانه سالن سینماهای کشور کنید.

 چرا. اما از آن جا که ساخت این فیلم با فراز و نشیب های فراوانی همراه بود، آماده کردن آن برای نمایش عمومی زمان زیادی برد. چون این فیلم با حضور بازیگران عرب ساخته شده است، هنگام نمایش در جشنواره فجر با زیرنویس فارسی پخش شد. اما احساس کردم مخاطب ایرانی چندان با زیرنویس مأنوس نیست. به همین سبب این فیلم اکنون برای نمایش عمومی دوبله شده است و امیدوارم با کیفیت عالی، میهمان سینماهای کشور شود و تماشاگران با  آن ارتباط خوبی برقرار کنند.

 در بیشتر آثارتان نوعی دغدغه خاص نسبت به مسائل اجتماعی مشهود است. گویا خود را نسبت به بازتاب واقعیات جامعه متعهد می دانید.

 به باور من یک هنرمند متعهد وظیفه دارد که آینه تمام قدی در مقابل جامعه بگذارد، تا مخاطبان در این آینه کژی ها، زشتی ها و خوبی های جامعه شان را تماشا کنند و نسبت به اصلاح بدی ها و کژی های آن بکوشند. به گمان من تنها هنرمندی می تواند این وظیفه را به خوبی به انجام برساند که نگرش، شناخت و تحلیل درست و همه جانبه ای از جامعه و زمانه خویش داشته باشد. بی شک هنگامی که یک هنرمند در جامعه حضور داشته باشد و برج عاج نشین نباشد، می تواند ترسیم گر چنین آینه ای باشد. من نیز به عنوان یک کارگردان سینما، وظیفه دارم مخاطب آثارم را نسبت به آسیب ها و ناهنجاری های اجتماعی، بی آن که از خطوط قرمز سینما عبور کنم، آگاه کنم.

 با توجه به دغدغه های تان و بهره گیری از رسانه تاثیرگذار سینما، چنین به نظر می رسد که چندان به شرایط سینمای امروز خوش بین نیستید.

 متاسفانه سینمای ما در سال های اخیر، نتوانسته است با تحولات اجتماعی و جامعه همگام شود. بدین معنا که سینما آینه تمام نمای جامعه معاصر نبوده است. در حالی که «واقع نمایی» و «حقیقت نگری»، از اصول اساسی برای بازتاب مسائل و مشکلات اجتماعی است. سینما امروز از بازتاب حقایق جامعه دور شده است و این مایه نگرانی است. از سویی برخی تهیه کنندگان سینما احساس می کنند چنان چه بخواهند حقایق جامعه را واگویی کنند، اثر با لحن تلخی آمیخته می شود و تولیداتشان در گیشه، به فروش خوبی دست نمی یابد. به همین سبب بیشتر کارگردانان و تهیه کنندگان، به ساخت فیلم هایی با پایان خوش روی آورده اند. در حالی که ما در جامعه معاصرمان با حقایق تلخی مواجه هستیم که می تواند دستمایه خوبی، برای ساخت فیلم هایی تاثیرگذار باشد. زمانی هم که تهیه کنندگان به بازتاب این مسائل در آثارشان گرایش پیدا می کنند، نگاه شان صرفا به گیشه است. در نتیجه همین نگرش سینما خاصیت جریان سازی اجتماعی خود را از دست داده است. در حالی که سینما یعنی جریان سازی و تاثیرگذاری.

بی تردید در این نوع نگرش، سیاست گذاری ها، خط مشی ها و تفکر مدیران و مسئولان نهادهای مختلف سینمایی بی تاثیر نبوده است.

بله، همین گونه است. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، اداره کل نظارت و ارزشیابی و بنیاد سینمایی فارابی هم، استقبال خوبی از ساخت و تهیه آثاری که به آسیب های اجتماعی -آن هم به گونه ای جدی و ریشه ای- می پردازد، نمی کنند. زیرا احساس می کنند اگر کارگردانان و تهیه کنندگان سینما تصویری ملموس از آسیب های اجتماعی و ناهنجاری ها ارائه کنند، از خط قرمز عبور کرده اند و فیلم آنان قابل نمایش نخواهد بود. در حالی که نمی شود فیلمی درباره اجتماع ساخت و وارد بحث های تحلیلی و آسیب شناسانه نشد. اگر ما به عنوان کارگردان این حقایق تلخ و شیرین را به تصویر نکشیم و صرفا با نگاهی

خوش بینانه، تصویری سراسر زیبایی، خوبی و  آرمانی از جامعه مان به نمایش بگذاریم که هیچ اتفاق ناگواری هم در آن رخ نمی دهد، اثرمان دیگر به هیچ وجه بار دراماتیک نخواهد داشت. به عبارتی فیلمی بی خاصیت و خنثی ساخته ایم. بی تردید تولید چنین آثاری نیز هیچ تاثیری بر جامعه و مخاطب نخواهد گذاشت.

 شاید یکی از دلایل اصلی ایجاد این شرایط پرهیز و اجتناب فیلم نامه نویسان، از نگارش متونی باشد که فاصله نزدیکی با حقایق اجتماعی دارد.

بی تردید فیلم نامه ها هم به گونه ای نیست که بتوان مسائل و مشکلات اجتماعی را، در آن ها ریشه یابی کرد. تا زمانی که در ساختار فیلم نامه ها و مضامین آثار سینمایی، بحرانی وجود نداشته باشد و فیلم نامه نویسان در متون خود، بحران های موجود جامعه را از طریق تعلیق و گره افکنی ها به نمایش نگذارند، فیلم خوبی ساخته نمی شود؛ فیلمی که بتوان آن را «سینما» نامید. متاسفانه ما چه از سوی تهیه کنندگان و چه از سوی متولیان، در شرایطی قرار گرفته ایم که این اتفاق خوشایند، یعنی بازتاب واقعی آسیب های اجتماعی در آثارمان نمود چندانی ندارد. به همین سبب سینمای امروز ایران با واقعیت های اجتماعی و جامعه بیگانه است. چون تماشاگر تصویر درستی از جامعه خود، در آثار این سینما نمی بیند.

 در مقایسه با سینما، تلویزیون در سال های اخیر بیشتر به سمت واقع گرایی و نمایش «آن چه هست» گام برداشته است.

** بله؛ دقیقا همین طور است. در حالی که برخی کارگردانان و تهیه کنندگان سینما، از نمایش واقعیات جامعه فاصله گرفته اند، تلویزیون به عنوان رسانه ملی به خوبی از این فرصت برای جذب مخاطب بیشتر بهره گرفته است. یقین بدانید که ما در سینما نمی توانیم فیلمی با مضمون سریال «ساعت شنی» بسازیم. این در حالی است که تلویزیون در سال های اخیر، پا به عرصه هایی گذاشته است که سینماگران ما جسارت ورود به این حوزه ها را ندارند. شاید یکی از دلایل اصلی رویکرد سینماگران به تلویزیون همین نکته است که در تلویزیون فضایی باز ایجاد شده است. فضایی که آن ها احساس می کنند می توانند دغدغه ها و حرف هایشان را راحت تر بیان کنند. از طرفی نیز با فعالیت در این رسانه، دیگر دغدغه گیشه و مشکلات مالی هم برای آثارشان ندارند. البته این موضوع برای سیاست گذاران و مسئولان سینمایی جای تامل دارد. به نظر من برای پویایی، شکوفایی، بالندگی سینما و ساخته شدن فیلم های تاثیرگذار، متولیان و دست اندرکاران سینمای کشور باید دایره نظارت خود را گسترش دهند؛ بدین مفهوم که اجازه دهند مسائل و مشکلات سینما را خود صنوف و اهالی سینما حل و فصل کنند.

بازیگر امشب شب مهتابه گفت: من دغدغه بازیگری نداشتم و اتفاقی وارد سینما شدم اما برای بازی پول خرج نکردم.عبادی عنوان کرد: به بازی در نقش های پرهیجان فکر کرده ام، اما نمی دانم بتوانم داد بزنم یا نه؟ وی افزود: در ۳فیلمی که حضور داشتم، همه شخصیت هایی که بازی کردم احساسی بودند. دوست دارم موقعیتی فراهم شود تا حتی نقش منفی ایفا کنم و نشان دهم که استعداد این نوع بازی را دارم. شخصیت هایی که در فیلم های «غیرمنتظره»، «امشب شب مهتابه» و «آن سوی پرچین» بازی کردم شبیه به یکدیگر بود. من دوست دارم تجربه های دیگری را در عرصه بازیگری به دست آورم و به دنبال آن هستم.بازیگر «غیرمنتظره» در پاسخ به این پرسش که آیا شما از آن دسته از بازیگرانی بودید که با صرف هزینه وارد سینما شدید، گفت: من با پول خرج کردن وارد سینما نشدم. در ابتدا دغدغه بازیگری نداشتم. همه در برهه ای می خواهند مشهور شوند اما من در این مقطع سنی درگیر درس بودم. ماجرای بازیگر شدن من از این قرار است که روزی با دوستم «شهاب حسینی» برای بازدید از کلاس های فیلم نامه نویسی کریمی به حوزه هنری رفتیم آنجا بود که وی از من تست گرفت و این گونه شرایط حضور من در اولین اثر سینمایی فراهم شد.بازیگر نقش یحیی در «امشب شب مهتابه» در ادامه با اشاره به حضور بازیگران جوان در سینمای ایران عنوان کرد: تعداد بازیگران معروفی که در دهه ۶۰و۷۰ در سینمای ایران حضور داشتند، محدود بود از این رو بیشتر فیلم های سینمایی بر دوش آن ها می چرخید و این از لحاظ موقعیتی و مالی به این بازیگران کمک می کرد. از دهه ۸۰ با حضور بازیگران جوان در سینما این رویه متفاوت شد. حضور جوانان در سینمای ایران،عرصه رقابتی بین بازیگران را تنگ تر کرده و دیگر بازیگری انحصار تعدادی خاص نیست. تعدد بازیگران جوان که خود من نیز یکی از آن ها هستم، سبب می شود بازار رقابت داغ تر شود. عبادی در ادامه خاطرنشان کرد: من بازی در همه گونه ها را دوست دارم اما از جایی که ورزش رزمی کار می کنم همیشه دوست داشتم در فیلمی رزمی به ایفای نقش بپردازم. از بازی در نقش های طنز نیز استقبال می کنم اما به شرطی که حرفی برای گفتن داشته باشد و صرفا برای خنداندن مردم ساخته نشود.این بازیگر سینما یادآور شد: هم اکنون در حال بررسی چند پیشنهاد هستم که بعد از پایان امتحانات، به یکی از آن ها پاسخ خواهم داد. به گفته محمدهادی کریمی، کارگردان فیلم «امشب شب مهتابه» عبادی یکی از بازیگران احتمالی اثر سینمایی او به نام «مستاجر طبقه وسط» است که پیش تولید آن، از اوایل پاییز آغاز می شود.

سينماي ايران در دهه گذشته، برخلاف سال هاي پيش از آن، براي ساخت فيلم هاي ماندگار و ارزشمند، كمتر به سراغ «گنجينه ادبيات» رفته است. بي شك اقتباس سينمايي از آثار ادبي، امروزه جايگاه ويژه و شايسته اي، در عرصه سينماي جهان دارد. اما متاسفانه در كشور ما بنا به دلايلي، با وجود متون ادبي پربار و كهن كه مي تواند مورد استفاده كارگردانان و فيلم سازان، براي ساخت آثارشان قرار گيرد، تا به حال آثار ادبي كم شماري، تبديل به فيلم سينمايي شده اند. در حالي كه فيلم هايي كه براساس رمان ها، داستان هاي كوتاه، خاطرات و... ساخته شده اند، جزو آثار ماندگار سينماي ايران به شمار مي روند. «محمدعلي سجادي»، از جمله كارگرداناني است كه در حوزه فعاليت خود- سينماي جنايي و روانكاوانه- تا حد امكان، به سراغ آثار ادبي رفته است. وي متولد ١٣٣٦ است و فعاليت سينمايي اش را، از سال ١٣٥٨ با كارگرداني فيلم هاي كوتاه آغاز كرد.

«بازجويي يك جنايت»، «جدال»، «گنج»، «گمشدگان»، «چون باد»، «گزل»، «افسانه مه پلنگ»، «مهره»، «بازيگر»، «شيفته»، «رنگ شب»، «اثيري»، «جنايت»، «شوريده»، «تردست»، «رمز» و «مخمصه»، از جمله آثاري هستند كه سجادي، كارگرداني آن ها را، در كارنامه خود به ثبت رسانده است.وي علاوه بر فعاليت در عرصه كارگرداني، دستي هم در ادبيات دارد و تاكنون، چند رمان و نيز فيلم نامه هاي بسياري را نوشته كه برخي از آن ها، هنوز جلوي دوربين نرفته اند.در فرصتي كه دست داد با وي در گفت وگويي هم كلام شديم.«اقتباس ادبي در سينما»، محور بحث مان شد. وي نيز در كمال صميميت و صداقت پاسخ گوي پرسش هايمان شد، كه جاي تشكر فراوان دارد. سجادي در دوره هاي مختلف جشنواره فيلم فجر و در جشنواره هاي داخلي و خارجي، جوايزي را نيز نصيب خود و سينماي ايران ساخته است.

جناب سجادي در سياست هاي اخير سينمايي، «اقتباس ادبي» مورد توجه قرار گرفته است. حتي در بنياد سينمايي فارابي، هسته اي با عنوان «اقتباس هاي ادبي سينما» تشكيل شده است. رويكرد سينماي ايران به اقتباس ادبي را، چگونه ارزيابي مي كنيد؟

به گمان من، اين اتفاق تازه اي نيست، زيرا اين موضوع در عرصه سينماي ايران، پيشينه دارد. حتي در سينماي جهان نيز آثار سينمايي بسياري، با بهره گيري از آثار ادبي ساخته شده و مي شوند. بي ترديد بخش مهمي از سينما، وامدار ادبيات است. به عنوان مثال ارزشمندترين آثار شاخص، برجسته و ماندگار سينماي خودمان، از جمله فيلم هاي «گاو» اثر داريوش مهرجويي، شازده احتجاب (بهمن فرمان آرا)، آرامش در حضور ديگران (ناصر تقوايي)، مرگ يزدگرد (بهرام بيضايي)، خاك (مسعود كيميايي) و...، همگي برگرفته از متون ماندگار و ارزشمند ادبيات ايران مي باشند. اما موضوع اين است كه اقتباس ادبي، كار دشواري است.به ويژه آن كه كارگردان قصد داشته باشد اثر خود را، با شرايط روز جامعه تطبيق داده و همخوان كند. متاسفانه در سينماي ايران، به سبب وجود برخي محدوديت ها از جمله نداشتن امكانات، كمبود بودجه، ضعف فيلم نامه، مميزي هاي سليقه اي و... نمي توان به آساني به سمت اقتباس سينمايي از آثار ادبي رفت چون به نظر مسئولان و مديران سينمايي، ساخت بسياري از آثار ادبي، به دلايل مختلف كه البته سليقه شخصي در آن دخالت دارد، امكان پذير نيست. به همين سبب حركت خودجوش فيلم ساز و فيلم نامه نويس براي اقتباس ادبي، هنگامي كه در اين فضا قرار مي گيرد، روند طبيعي خود را از دست مي دهد. هيچ كس به من ديكته نكرد كه فيلم «مهره» را، براساس اثر «كارل چابك»، يا فيلم «جنايت» را براساس رمان «جنايت و مكافات» داستايوفسكي بسازم. من فيلم نامه هاي بسياري دارم كه در كشوي ميزم دارند خاك مي خورند. چون امكان ساخت آن ها به دلايلي برايم فراهم نمي شود. فيلم نامه هايي كه هرگاه سراغ شان رفته ام تا آن ها را به فيلم تبديل كنم، آن قدر تبصره و اما و اگر برايشان مي تراشند كه خودت مي ماني چرا بايد اين اتفاق بيفتد. اين موضوع زماني تاسف بارتر مي شود كه به گفته شما، «اقتباس ادبي» در دستور كار سياست گذاران و مديران سينمايي كشور قرار مي گيرد. اين فضاي فرمايشي حاكم بر سينما، مانع رشد، پويايي، بالندگي و خلاقيت، در عرصه كارگرداني واقتباس ادبي مي شود. حتي اگر فرض را بر اين بگيريم كه حسن نيتي در كار است.

دو فيلم «تردست» و «شوريده» شما، با اين كه چند سال پيش ساخته شده اند، اما هنوز به لحاظ نمايش عمومي و اكران، وضعيت مشخصي ندارند. اين موقعيت و شرايط، شما را در عرصه فيلم سازي و كارگرداني دلسرد نمي كند؟

 مگر مي شود دلسرد نشد؟ اما چاره چيست؟ من با تمام دلسردي، به اين شرايط عادت كرده ام. شرايطي كه هر كارگردان را در ساخت اثر بعدي اش دو دل مي كند. من اگر بتوانم فيلم خوبي بسازم و اثري ارزشمند، به كارنامه خود و سينماي ايران اضافه كنم، گليم خودم را از آب كشيده و كار بزرگي انجام داده ام. من نه قرار است جامعه را اصلاح كنم (چون مصلح اجتماعي نيستم)، نه قادرم سياستي را تغيير دهم (چون سياستمدار نيستم) و نه مي خواهم يك بيماري را درمان كنم و نه روانشناسم. تعهد من سينماست. اگر فيلم خوب بسازم، تعهدم را به انجام رسانده ام. اگر هم نتوانم جز اندوه و يأس، چيز ديگري دستگيرم نمي شود. اين را هم مي دانم كه هيچ كس نمي آيد در خانه ام را بزند و بگويد كه: «آقاي سجادي! بيا اين ٥٠٠ ميليون تومان را بگير و هرچه دلت خواست بساز.» تاكنون كه -برخلاف برخي كارگردانان- براي من چنين شرايطي فراهم نشده است.

شما در برخي گفت وگوهايتان، بارها به اين نكته اشاره كرده ايد كه منتقدان، با حوزه اي كه شما در آن فعاليت مي كنيد- سينماي جنايي و روانشناسانه- مشكل دارند.

مشكل كه نه، ولي حوزه كارم، يعني سينماي جنايي را، جدي نمي گيرند. البته در عرصه سينماي جهان هم، همين گونه است. منتقدان نيز در ديگر كشورها، گمان مي كنند سينما يعني فقط «تئوآنجلو پلوس» و «اينگمار برگمان». اگرچه من خودم اين كارگردانان و آثارشان را، بسيار دوست دارم. اما برخلاف منتقدان، بر اين باورم كه اين كارگردانان مثلا «آندري تاركوفسكي»، در جايگاه خودش، جذابيت دارد. اما هيچ گاه نمي توان «آلفرد هيچكاك» را، ناديده گرفت و او را فراموش كرد. همان گونه كه در عرصه شعر، نمي توان گفت از ميان شاعران فقط «سهراب سپهري» و از ديگر شاعران فاكتور گرفت. اين يك سويه نگري است. برخي منتقدان، وقتي فيلم هاي مرا مي بينند، توجه چنداني به ساختار آن ها ندارند. زيرا با يك پيش فرض از پيش تعيين شده، به سراغ آثار من مي آيند، بي شك همين پيش فرض ها نمي تواند در قضاوت و داوري آنان،  بي تاثير باشد. در حالي كه بايد هر اثر سينمايي را، به دور از برداشت هاي شخصي از كارگردان و كارنامه اش ارزيابي كرد.

اين روزها مرسوم شده است كه از روي رمان فيلم نامه مي نويسند، تا زمينه براي اقتباس ادبي فراهم شود. از آن جا كه شما علاوه بر كارگرداني در عرصه نگارش رمان هم دستي داريد، آيا تاكنون براي ساخت فيلم به سراغ رمان هاي شما آمده اند؟

 متاسفانه هنوز اين اتفاق نيفتاده است. من چهار رمان از جمله «چه كسي روجا را كشت؟» و «حلقه گمشده» را نوشته ام. اما تاكنون مذاكره اي براي ساخت فيلم، براساس آن ها نداشته ام. اما خودم گاه براساس رماني كه به من پيشنهاد شده، كار كرده ام. پيش از اين هم براساس رمان «چه كسي پالومينو مولورو را كشت» نوشته «ماريو بارگاس يوسا»، فيلم نامه «گيتاريست» را نوشته بودم. جالب اين كه نگارش اين فيلم نامه را خود بنياد فارابي به من سفارش داد. اما خودشان هنگام ساخت زدند زيرش. بي شك بخش اقتباس ادبي فارابي با حسن نيت تاسيس شده است. اما به هر حال تجربه نشان داده كه تغيير مديريت ها در عرصه سينما همواره مشكل ايجاد كرده است.

كارگردانان و سينماگران نيز با توجه به ديدگاه ها و نگرش هاي خاص خويش در عرصه فيلم سازي، براي شكوفايي و بالندگي صنعت سينما تلاش كرده اند. اما در هر دوره و با توجه به شرايط مختلف اجتماعي، سينما همواره كانون بحث و جدل بوده است به گونه اي كه در مواجهه با اظهارنظرهاي متفاوت منتقدان، تماشاگران و دست اندركاران سينمايي، تغيير مسير داده و گاه به بيراهه رفته است، اگرچه نيز نمي توان واكنش هاي منطقي، كارشناسانه و سنجيده را، در تعالي و بالندگي آن ناديده گرفت. اين روزها نيز با روي پرده آمدن سه فيلم جنجال آميز «اخراجي ها٢» ساخته مسعود ده نمكي، «وقتي همه خوابيم» اثر بهرام بيضايي، «سوپراستار» به كارگرداني تهمينه ميلاني و «بيست» ساخته عبدالرضا كاهاني، اكران بهاري رنگي ديگر به خود گرفته است چرا كه ميزان واكنش ها، اظهارنظرها، مخالفت ها و هواداري ها و برخورد مغرضانه و گاه جانبدارانه منتقدان در مواجهه با اين آثار، در برخي موارد اعتراض كارگردانان اين آثار را به همراه داشته است. در حالي كه بايد در نظر داشت همين بحث و جدل ها و اظهارنظرهاي موافق و مخالف موجبات از بين رفتن بسياري از سوءتفاهم ها را فراهم مي آورد.«رضا ميركريمي» از جمله كارگردانان صاحب نام و خوش قريحه سينماي ايران است. وي كه در كارنامه خود، ساخت فيلم هاي بحث برانگيزي چون «كودك و سرباز»، «زير نور ماه»، «اينجا چراغي روشن است» و «به همين سادگي» را، به ثبت رسانده است در گفت وگو با خراسان، در همين خصوص تصريح مي كند: سينماي ايران بيش از آن كه نگران انتقادها و واكنش هاي ضد و نقيض مسئولان، دست اندركاران و سياست گذاران و منتقدان باشد، بيشتر اين دلهره و نگراني را دارد كه به بازي گرفته شود. وي با خاطرنشان ساختن اين نكته كه نمي توان نقش سينما را، در ايجاد جريان هاي مختلف فرهنگي و اجتماعي ناديده گرفت، اظهار مي دارد: سينماي ايران به عنوان رسانه اي جهاني و تاثيرگذار كه مي تواند نقش مهم و بسزايي، در سازندگي كشور، ارتقاي سطح فرهنگ عمومي و شكل گيري جريان هاي سازنده سياسي، فرهنگي و اجتماعي داشته باشد، متاسفانه هنوز به گونه اي شايسته، جدي گرفته نشده است.وي مي افزايد: اگر از خاطر نبرده باشيم، تا چندي پيش، سينما را در زمره «كارهاي فرهنگي فوق برنامه» قرار مي دادند و چندان در متن جامعه، حضور و جريان نداشت. در حالي كه سينما يك هنر استراتژيك مي باشد كه در بسياري از حوزه ها -حتي فراتر از حوزه هاي فرهنگي- هم چون حوزه هاي امنيت ملي، اقتصادي، سياسي و اجتماعي تاثيرگذار است. ميركريمي تاكيد مي كند: امروزه بيش از آن چه در سينما سرمايه گذاري شده است، از آن انتظار داريم. گاه نيز بيشتر اين توقعات و انتظارات نيز، غيركارشناسانه و به دور از معادلات منطقي است. همين مسئله، نيز سينما را نسبت به حوزه هاي ديگر آسيب پذير مي سازد. به گمان من اگر بتوان تناسب منطقي و معقول، ميان حمايت هاي زيرساختي و برنامه ريزي هاي طولاني مدت سينمايي ايجاد كرد، آن هنگام مي توان اين انتظار را داشت كه سينماي كشور نقش خود را در خصوص مسائل كلان و موضوع هاي مهم فرهنگي ايفا كند. وي درخصوص اظهارنظرهاي گاه و بيگاه منتقدان، نسبت به گسترش سطحي نگري و ابتذال در عرصه سينماي امروز ايران، تصريح مي كند: بي ترديد همگان با هر اثر هنري كه توليد سطحي نگري كرده و سطح سليقه مخاطب را، تنزل دهد مخالفند.

اما بايد اين نكته را در نظر داشت كه اين مشكل و آسيب، در بسياري ديگر از حوزه ها، نيز به چشم مي خورد. بي شك سطحي نگري و ابتذال خاص و منحصر به سينما نيست. به ديگر عبارت، سينما تافته جدابافته نيست كه بتوان ادعا كرد، هيچ ايرادي بر آن وارد نيست، اما گاه چنين به نظر مي رسد كه حساسيت ها، ميزان اظهارنظرهاي غيركارشناسانه و واكنش هاي اقشار مختلف اجتماع، نسبت به سينما و آثار سينمايي - به خاطر فراگير بودنش- به مراتب بيشتر از ساير حوزه ها و رسانه هاست. به نظرم چون براي سينما ظرفيت سازي نكرده ايم، بايد انتظار چنين بازتاب ها و واكنش هايي را هم داشته باشيم.

ميركريمي مي گويد: هنوز سينما در نظر بسياري از صاحب نظران و كارشناسان حوزه هاي مختلف، هنري خودي و محرم به شمار نمي آيد زيرا در بسياري از موارد، به سينما اين اجازه داده نشد كه درباره برخي از مسائل سخن گفته و به ميدان برخي محدوده ها پا بگذارد. در حالي كه ديگر هنرها اين اجازه را يافتند به همين سبب حساسيت مسئولان، نسبت به اين هنرها در مقايسه با سينما، كمتر است.بايد اين نكته را در نظر گرفت كه امروزه سينما نه تنها در ايران، بلكه در گستره جهان جايگاهي ويژه دارد. به گمان من بايد به سينما اجازه داد كه از سر دلسوزي و تعهد و باهدف سازندگي، سراغ موضوع هاي مهم اجتماعي برود زيرا بي شك توانايي هاي اين رسانه پس از گذشت چندين دهه از انقلاب اسلامي، براي همگان تاييد شده و غيرقابل انكار است. ميركريمي درباره فعاليت هاي آينده اش خاطرنشان مي سازد: دو كار براي توليد در دست دارم كه در مقايسه با آثار پيشينم -به لحاظ محتوايي و ساختاري- تا حدي متفاوت است. فيلم نامه «سياوش نامه» و فيلم نامه اي طنز با عنوان «يك حبه قند» كه تا حدي، ادامه مسير فيلم سازي ام مي باشد. چندي پيش با توجه به دغدغه هميشگي ام نسبت به مسائل و مشكلات اجتماعي، نگارش فيلم نامه «يك حبه قند» را با همكاري «شادمهر راستين» به پايان رسانده ام و در نخستين فرصت آن را جلوي دوربين مي برم. در اين فيلم نيز جنبه ديگري از مسائل اجتماعي را به تصوير خواهم كشيد