به بهانه درگذشت زنده یاد «مسعود رسام»
اگر بخواهیم فهرستی از سریال های به یادماندنی تلویزیون را تهیه کنیم، به جرأت می توان ادعا کرد تعداد سریال هایی که هنوز پس از گذشت سالیان دراز، در ذهن مخاطبان «ماندگار» است از تعداد انگشتان یک یا ۲ دست فراتر نخواهد رفت. بدون تردید دو سریال «همسران» و «خانه سبز» که در دهه ۷۰ از شبکه دوم سیما پخش شد، در زمره سریال هایی است که بینندگان پس از گذشت سال ها هنوز آن ها را از یاد نبرده اند؛ سریال هایی که نام دو کارگردان و تهیه کننده مشترک و نام آشنای «مسعود رسام» و «بیژن بیرنگ» در پایان آن به چشم می خورد. چند روز پیش یکی از این دو یار همیشگی - مسعود رسام -در سن ۵۲ سالگی و پس از یک دوره سخت بیماری سرطان خون، جهان خاکی را ترک گفت تا مخاطبان خود را با، خاطرات خوش این دو سریال تنها بگذارد. خوب است قبل از اشاره ای به آثار تلویزیونی از نماهنگ «دیار مهربانی» او یاد کنیم که با آهنگ سازی و صدای استاد سراج و ترانه کاکایی به جامعه هنری عرضه کرد. اثری که از ارادت او به امام رضا(ع) حکایت می کند.
نام شادروان «مسعود رسام» را به عنوان یک کارگردان توانا و جویای نام، برای اولین بار با یک تله تئاتر چند قسمتی و به یادماندنی، در دهه ۶۰ به خاطر سپردیم. تله تئاتر «برده رقصان» که اقتباسی به یادماندنی از ادبیات غرب بود، داستان کودکی را روایت می کرد که در کشتی دزدان دریایی اسیر شده و مجبور بود برای زنده ماندن، به کار سخت و طاقت فرسا در کشتی عادت کند. حکایت دلتنگی های این کودک و آهنگ غمگینی که نواختن «نی لبک» او در آن فضا ایجاد می کرد جلوه خاصی به این اثر می بخشید.
این تله تئاتر که در آن زمان از شبکه اول سیما پخش شد نویدبخش تولد حرفه ای یک تهیه کننده و کارگردان خوش ذوق را داد که بعدها با زوج هنری و همکار دائمی خود «بیژن بیرنگ»، پایه گذار تولید چند سریال برجسته و پرمخاطب در سیما شدند.

هرچند این زوج تهیه کننده و کارگردان بعدها بخت خود را در سینما، با ساختن دو فیلم «سیندرلا» و «علی و غول جنگل» آزمودند، اما می توان گفت پس از گذشت سال ها درخشش آن ها در عرصه تولیدات تلویزیونی، بسیار موفق تر از رزم آزمایی در عرصه سینما بود. آخرین ساخته رسام در تلویزیون سریال «غیرمحرمانه» بود که سال گذشته از شبکه تهران پخش شد.
«همسران» آغاز یک تجربه خوشایند
زمانی که برخلاف امروز شبکه های سیما، تنها به ۲ شبکه خاص محدود بود و سریال های تلویزیونی نیز تنها به صورت هفتگی و به ندرت به نمایش درمی آمد؛ چهارشنبه شب ها سریال «همسران» از شبکه دوم سیما پخش شد که از همان ابتدا، به خاطر ایجاد فضایی سالم و صمیمی و موضوعات خانوادگی جای خود را به سرعت در دل مخاطبان باز کرد.
«همسران» داستان زندگی یک زوج جوان (با بازی فرهاد جم و الهام پاوه نژاد) و یک زوج میان سال (با بازی به یادماندنی فردوس کاویانی و مهرانه مهین ترابی در نقش های کمال و مهین) را روایت می کرد که ساکن یک آپارتمان در همسایگی یکدیگر بودند.
«همسران» در قالب یک درام خانوادگی، روابط اجتماعی میان پرسوناژها را به صورت غیرمستقیم و در فضایی طنز و جدی با پیام هایی چون دوستی، محبت، همدلی، تعاون و تفاهم در بستر خانواده و جامعه بیان می کرد. در قسمت هایی نیز به رذایل اخلاقی چون غیبت، چشم و هم چشمی، حسد و... اشاراتی مستقیم و غیرمستقیم داشت. اقبال مخاطب عام و حتی خاص به این سریال، مطابق یک پژوهش آماری بیانگر موفقیت زوج سازنده و تهیه کننده آن بود.
«خانه سبز» اوج موفقیت بیرنگ و رسام در تلویزیون
پس از یک وقفه کوتاه، سریال «خانه سبز» اوایل دهه ۷۰ از شبکه دوم سیما، به روی آنتن رفت.
این دو کارگردان خلاق با هوشمندی تمام به جای تکرار همان شخصیت های قبلی، با افزودن چند شخصیت دیگر و تهیه و تدوین متونی قوی تر در اوج قله موفقیت قرار گرفتند. «مهرانه مهین ترابی» بازیگر نقش «مهین» در سریال «همسران» تنها بازیگر بازمانده از آن سریال، ایفاگر نقش «عاطفه» در سریال جدید شد. جمعی از بهترین و باسابقه ترین بازیگران سینما و تلویزیون نیز نقش های اصلی این مجموعه را ایفا کردند.
شادروان «خسرو شکیبایی» در نقش «رضا» به همراه مهین ترابی زوجی میان سال بودند که به همراه یک زوج جوان با نقش آفرینی رامبد جوان در نقش «فرید» و آتنه فقیه نصیری در نقش «لیلی» و پدربزرگ و مادربزرگ خود «حمیده خیرآبادی و داریوش اسدزاده»، در یک مجموعه آپارتمانی زندگی می کردند. در طبقه پایین تر نیز خواهر «رضا» -اکرم محمدی- و پسر تیزهوش و بامزه آن ها (علی) ساکن بودند که البته این زن از همسرش جدا شده بود.
این معجون جالب را یک جد بزرگ! (با بازی رامبد جوان) و چند نقش فرعی دیگر کامل می کرد. ویژگی اصلی سریال «خانه سبز» نگاه هدفمند سازندگان آن به حفظ و تقویت بنیان های خانواده، حفظ ارزش های انسانی، نگاه امیدوارانه به مشکلات روزمره زندگی و طنز موقعیت و کلامی جاری در این سریال بود. هرچند این طنز در مواقعی بسیار فانتزی و حتی شعاری به نظر می رسید اما به دلیل ساختار محکم و تا حدی حرفه ای، خیلی زود تفاوت خود را با دیگر سریال های تلویزیونی نشان داد.
این سریال نزدیک به بیش از یک دهه بعد نیز، دوباره از شبکه دوم در ساعات صبح به نمایش درآمد تا یک بار دیگر مخاطبان این سریال با آن تجدید خاطره ای داشته باشند. یکی از به یادماندنی ترین قسمت های این مجموعه، بخش مربوط به یک جانباز شیمیایی بود که برای اولین بار نقش آن را «حبیب رضایی» ایفا کرد. (رضایی سال ها بعد در فیلم سینمایی آژانس شیشه ای، دوباره این نقش را با تغییراتی بازی کرد). داستانی که در آن سال های بی خبری برای اولین بار راوی غربت آدم های جنگ بود.
ناکامی زوج سازنده در دنباله سازی برای «خانه سبز»
شادروان مسعود رسام و بیژن بیرنگ پس از آن که با «خانه سبز» به اوج موفقیت خود در زمینه سریال سازی دست یافتند درصدد برآمدند تا باز هم در همین بستر، روایتی تازه برای ادامه این داستان بیندیشند. بنابراین پس از پایان این سریال، «سرزمین سبز» را با تعدادی از بازیگران «خانه سبز» و افزودن تعداد دیگری از بازیگران چون حمید فرخ نژاد، رضا عطاران، بیتا فرهی، زنده یاد پوپک گلدره، یوسف تیموری، بهروز بقایی، فخرالدین صدیق شریف و... ساختند.
در داستان سریال «سرزمین سبز» «رضا» با بازی خسرو شکیبایی و «فرید» با بازی رامبد جوان (کاراکترهای «خانه سبز») به دنبال تخریب خانه خود به علت قرار گرفتن در مسیر یک بلوار (به عنوان نماد زندگی ماشینی)، راهی نقاط مختلف کشور ایران می شدند تا داستان هایی جدید را در نقاط مختلف ایران روایت کنند. نمایش این مجموعه متاسفانه بنا به دلایلی نامعلوم، حدود یک دهه به تاخیر افتاد.
با این که سریال «سرزمین سبز» سال ۷۷ تولید شده بود، در سال ۸۶ برای نخستین بار با تغییراتی به نمایش درآمد که موجب نارضایتی سازندگانش شد و در مجموع نیز به دلایل برخی کاستی ها نتوانست انتظارات مخاطبان را برآورده سازد.
نگاه هوشمندانه به بحران های زندگی اجتماعی
اکنون که با درگذشت مسعود رسام -یکی از سازندگان دو مجموعه ماندگار («خانه سبز» و «همسران»)- یادی دوباره به این دو سریال داشتیم نمی توانیم هوش و دانش سازندگان آن را (به خصوص در ظرف زمانی خود) نادیده بگیریم. چرا که تجربیات سال های بعد سریال سازی برای خانواده ها نشان داد که این دو مجموعه هم چنان فاصله خود را از مجموعه های رایج سیما پس از سال ها حفظ کرده اند.
متاسفانه راهی که می توانست با الگوپذیری از خلاقیت های این دو کارگردان (که با هماهنگی خاصی به موفقیت دست یافته بودند) ادامه یابد ، هرگز در قالب های مشابه ادامه نیافت. به گمان نگارنده، یکی از ویژگی های اصلی رسانه تلویزیون، مسئولیت پذیری و درک صحیح رسالت آن است. اما در کمال تعجب در دورانی که سوءتفاهم و بحران های زندگی خانوادگی در کشور و آمار بالا و نگران کننده طلاق آشکارا تهدیدی جدی برای روابط خانوادگی است، جای خالی کارگردانان با سلیقه و هوشمند سریال های آموزنده ای چون «خانه سبز» یا «همسران» برای به روز کردن داستان های این دو مجموعه به شدت احساس می شود.
متاسفانه باید گفت بالا رفتن کمیت سریال های کنونی، به کیفی سازی آن منجر نشده است و نکته ای که باعث می شود جای خالی «مسعود رسام» امروز بیش از پیش احساس شود، نبود فضای صمیمی و ملموس و نمایش مداوم و یکنواخت داستان هایی تکراری و پرتنش در شبکه های مختلف سیماست.
یادش گرامی و روحش شاد.
|
+| نوشته شده توسط
احمد صبریان در جمعه پانزدهم آبان 1388
|